Γράφει η Ευαγγελία Καλτσούδα
Κάθε χρόνο, στις 25 Μαΐου, η Παγκόσμια Ημέρα για τα Εξαφανισμένα Παιδιά μας υπενθυμίζει μια σκληρή πραγματικότητα: χιλιάδες παιδιά εξαφανίζονται, αφήνοντας πίσω τους οικογένειες σε αγωνία και κοινωνίες που συχνά αδυνατούν να αντιδράσουν αποτελεσματικά. Το ζήτημα των ευθυνών εξακολουθεί να είναι μετέωρο και το φαινόμενο της εξαφάνισης ανηλίκων ολοένα και αυξάνεται.
Σε ένα γενικότερο πλαίσιο, το φαινόμενο αυτό έχει λάβει τεράστιες εκτάσεις ανά την οικουμένη. Συγκεκριμένα στην Ευρώπη, μεταξύ 2021 και 2023, τουλάχιστον 51.433 ασυνόδευτοι ανήλικοι αναφέρθηκαν ως αγνοούμενοι, δηλαδή σχεδόν 47 παιδιά την ημέρα. Πηγή: https://epthinktank.eu/2025/05/22/disappearance-of-migrant-children-in-the-eu-2/ Ενώ στην Ελλάδα , μόνο στο πρώτο εξάμηνο του 2024, 112 παιδιά εξαφανίστηκαν, σημειώνοντας αύξηση 14,28% σε σύγκριση με την ίδια περίοδο του 2023 . Πολλά από αυτά τα παιδιά είναι θύματα ενδοοικογενειακής βίας, εκμετάλλευσης ή παραμέλησης. Πηγή: https://www.ekathimerini.com/news/1251526/greece-112-children-missing-in-early-2024-as-cases-rise/
Διεισδύοντας στην κοινωνικοοικονομική διάσταση του ζητήματος, πολλά από τα παιδιά που εξαφανίζονται προέρχονται από οικογένειες που ζουν σε συνθήκες φτώχειας, ανεργίας ή κοινωνικού αποκλεισμού. Η οικονομική επισφάλεια μπορεί να οδηγήσει σε παραμέληση, ενδοοικογενειακή βία ή ακόμη και στην απόφαση ενός παιδιού να εγκαταλείψει το σπίτι του σε αναζήτηση «καλύτερης τύχης» — με ό,τι κινδύνους αυτό συνεπάγεται. Παράλληλα, ιδιαίτερα ευάλωτα είναι και τα ασυνόδευτα παιδιά προσφύγων και μεταναστών, που χάνονται σε ένα αόρατο σύστημα, χωρίς επαρκή κρατική φροντίδα. Εξάλλου, όσο κι αν δε θέλουμε να το παραδεχτούμε, δεν εξαφανίζονται όλα τα παιδιά με τον ίδιο τρόπο, ούτε αντιμετωπίζονται με την ίδια ευαισθησία από τα ΜΜΕ ή τις Αρχές. Το ζήτημα των κοινωνικών ανισοτήτων παραμένει καίριο στη χώρα μας, με παιδιά μεταναστών, Ρομά, παιδιά που ζουν σε ιδρύματα ή σε συνθήκες φτώχειας, συχνά να μην έχουν τις ίδιες ευκαιρίες κοινωνικοποίησης και ίσης αντιμετώπισης σε σύγκριση με τα παιδιά μιας μέσης οικογένειας. Στην δημοσίευση των στατιστικών που προέβη «Το Χαμόγελο του Παιδιού», το βράδυ της Παρασκευής 23/4, μέσω της εκπομπής «Φως στο Τούνελ», από τα 48 παιδιά που εξαφανίστηκαν το πρώτο τετράμηνο του 2025, τα 27 ήταν ελληνικής καταγωγής, τα 5 Συριακής και τα 4 αλβανικής, ενώ τα υπόλοιπα 12 ανήκαν σε διαφορετικές εθνότητες, ενώ ακόμη οι 5 από τις 48 εξαφανίσεις ήταν ασυνόδευτων. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία για τα Εξαφανισμένα Παιδιά, ένας από τους πιο συχνούς λόγους εξαφάνισης παιδιών προσφύγων και μεταναστών είναι η έλλειψη εμπιστοσύνης των παιδιών στο σύστημα προστασίας, η επιθυμία τους να φύγουν με φίλους, οι μακρόσυρτες γραφειοκρατικές διαδικασίες και το γεγονός ότι οι δομές φιλοξενίας ήταν ανεπαρκείς και ακατάλληλες για τα παιδιά.
Επιπλέον, στη συγκεκριμένη ανάλυση των στατιστικών συμπεριλήφθηκαν τα δεδομένα που αφορούσαν τους λόγους εξαφάνισης των ανηλίκων. Επρόκειτο για 12 εξαφανίσεις λόγω σχέσεων με την οικογένεια, 9 που αφορούσαν σχέσεις με το άλλο φύλο, 8 την επανένωση με την οικογένεια, και στις 4 ανέρχονταν εκείνες που αφορούσαν τις σχέσεις με συνομήλικους. Γίνεται λοιπόν αντιληπτό πως τον κυρίαρχο ρόλο έχουν οι επιρροές που ασκούνται στο παιδί καθημερινά, με τον κοινωνικό του περίγυρο να αποτελεί σημαντικό κρίκο στην αλυσίδα της ζωής του. Από την άλλη πλευρά, εξίσου επικίνδυνη μπορεί να φανεί αυτή η επιρροή, μιας και 35 από τις 48 εξαφανίσεις αφορούσαν φυγή εφήβων, και οι 9 υπάγονταν σε γονεϊκές αρπαγές, ένα φαινόμενο αρκετά ανησυχητικό που ταλανίζει την ελληνική κοινωνία. Για τον ορισμό του φαινομένου: “Γονική αρπαγή παιδιού ονομάζεται η μη εξουσιοδοτημένη επιμέλεια παιδιού από συγγενή (συνήθως τον ένα ή και τους δύο γονείς), η οποία μπορεί να έχει απομακρύνει το παιδί από τη φροντίδα, την πρόσβαση και την επικοινωνία του άλλου γονέα και της αντίστοιχης πλευράς της οικογένειας. Η γονική αρπαγή συμβαίνει σε περιπτώσεις γονικού δικαστικού χωρισμού ή διαζυγίου και μπορεί να περιλαμβάνει γονική αποξένωση, μια μορφή παιδικής κακοποίησης που αποσκοπεί στην αποσύνδεση ενός παιδιού από τον ένα γονέα. Αυτή αποτελεί, μακράν, την πιο κοινή μορφή απαγωγής παιδιών.”
«Το Χαμόγελο του Παιδιού» λειτουργεί την Ευρωπαϊκή Γραμμή για τα Εξαφανισμένα Παιδιά 116000, η οποία παρέχει δωρεάν υποστήριξη σε παιδιά που έχουν εξαφανιστεί, την οικογένειά τους, ενώ παράλληλα δέχεται ανώνυμα και επώνυμα πληροφορίες για περιστατικά εξαφάνισης (φυγή εφήβου, απαγωγή, γονική αρπαγή, ανησυχητική εξαφάνιση) τις οποίες και προωθεί στις αρμόδιες Αρχές. Η Γραμμή 116000 είναι στελεχωμένη αποκλειστικά από εξειδικευμένους Κοινωνικούς Λειτουργούς και Ψυχολόγους και διαθέσιμη πανελλαδικά, 24ώρες το 24ωρο, 365 ημέρες το χρόνο. Επιπρόσθετα, η Γραμμή 116000 είναι διασυνδεδεμένη τον Ευρωπαϊκό Αριθμό Έκτακτης Ανάγκης 112 και υπάγεται στο Διεθνές Δίκτυο Τηλεφωνικών Γραμμών (Child Helpline International). Πηγή: https://www.gov.gr/sdg/healthcare/national-emergency-numbers/general/116000
Εν κατακλείδι, η ευθύνη για τις εξαφανίσεις ανηλίκων δεν βαραίνει μόνο κάποιο φορέα, αλλά αποτελεί ζήτημα συλλογικής αδυναμίας του συστήματος. Οικογενειακά προβλήματα, κοινωνικές ανισότητες, εγκληματικά κυκλώματα και η ανεπαρκής κρατική μέριμνα συνθέτουν ένα πλέγμα αιτίων που οδηγούν παιδιά στην εξαφάνιση, την φυγή ή την εγκατάλειψη. Η ουσιαστική πρόληψη και προστασία απαιτούν τη συνεργασία όλων: της οικογένειας, των σχολείων, της πολιτείας και της κοινωνίας στο σύνολό της. Μόνο μέσα από συντονισμένες δράσεις και διαρκή επαγρύπνηση μπορούμε να ελπίζουμε σε ένα ασφαλέστερο μέλλον για κάθε παιδί.
