Κατοικία: Κοινωνικό Αγαθό ή Χρηματοοικονομικό Προϊόν;
Γράφει η Ευαγγελία Καλτσούδα
Χρόνος Ανάγνωσης: 3 λεπτά
Τα τελευταία χρόνια, η στεγαστική κρίση έχει εξελιχθεί σε μία από τις σοβαρότερες κοινωνικές προκλήσεις στην Ελλάδα. Η εκρηκτική αύξηση των ενοικίων, η περιορισμένη διαθεσιμότητα κατοικιών -πόσο μάλλον βιώσιμων, χωρίς προαπαιτούμενη παρέμβαση για να καταστούν κατοικήσιμες- καθώς και η ραγδαία εξάπλωση της βραχυχρόνιας μίσθωσης μέσω πλατφορμών, όπως για παράδειγμα η Airbnb, έχουν διαμορφώσει ένα περιβάλλον όπου η πρόσβαση στη στέγη δεν θεωρείται πλέον αυτονόητο κοινωνικό δικαίωμα, αλλά οικονομικό προνόμιο για τους καλά αμειβόμενους. Δεν πρόκειται απλώς για άλλο ένα ζήτημα της αγοράς, αλλά ζήτημα που συνδέεται με πολλούς κοινωνικοπολιτικούς παραγόντες, όπως το δημογραφικό.
Βάσει οικονομικής θεωρίας, η αγορά θα έπρεπε να στηρίζεται στον νόμο της προσφοράς και της ζήτησης. Παρ’ όλα αυτά, η στεγαστική αγορά τα τελευταία χρόνια έχει εξελιχθεί σε ένα διαφορετικό μοντέλο με ιδιαιτερότητες. Ολοένα και περισσότεροι ιδιοκτήτες στρέφονται στην βραχυχρόνια μίσθωση, με πλατφόρμες όπως εκείνη της Airbnb να αποτελούν την πρώτη επιλογή. Και αυτό, όχι επειδή παρουσιάστηκε έντονο ενδιαφέρον ξαφνικά για την εξυπηρέτηση τουριστικών αναγκών στις ελληνικές πόλεις, αλλά λόγω του ότι η ίδια η πλατφόρμα έχει μετατρέψει τα ακίνητα σε επενδυτικές ευκαιρίες, κάνοντας “ειδικό” του real estate ακόμα και τον πιο απλό καθημερινό πολίτη.
Αυτή η εύκολη πρόσβαση όμως αφαίρεσε πληθώρα ακινήτων από την παραδοσιακή αγορά και είχε ως αποτέλεσμα να συγκεντρωθούν πολλά ακίνητα σε λίγους ιδιοκτήτες, δημιουργώντας έτσι την ανισορροπία αυτή στην αγορά. Και εν τέλει, η μετατροπή της κατοικίας από κοινωνικό αγαθό σε επενδυτικό “asset”, αλλοίωσε τον κοινωνικό χαρακτήρα της πόλης, περιορίζοντας σημαντικά τις διαθέσιμες επιλογές.
Ωστόσο, το φαινόμενο δεν προέκυψε αιφνιδιαστικά. Εδώ και αρκετά χρόνια, η στεγαστική κρίση αποτελεί μάστιγα της ελληνικής κοινωνίας. Με την διαμόρφωση μιας ολοκληρωμένης στεγαστικής πολιτικής να καθυστερεί σημαντικά, μεγάλος αριθμός ανθρώπων οδηγούνταν στην αυτοχειρία, έπειτα από πλειστηριασμό της κατοικίας τους, μη μπορώντας να ανταπεξέλθουν σε καταγγελμένα δάνεια, διαχειριζόμενα πλέον από τα funds. Έτσι όταν η νομοθετική παρέμβαση επήλθε για να καλύψει σχετικά κενά στο ρυθμιστικό πλαίσιο, ήταν σχετικά αργά.
Συγκεκριμένο παράδειγμα αποτελούν δεκάδες περιπτώσεις, όπου ανερχόμενοι επενδυτές είχαν αποκτήσει τεράστιες απολαβές -μερικές φορές και παράτυπα- εκμεταλλευόμενοι τα κενά αυτά. Φυσικά, σε δεύτερο χρόνο, το κανονιστικό πλαίσιο έγινε πιο αυστηρό, με προϋποθέσεις, τακτικούς ελέγχους, αντίστοιχες κυρώσεις και μέριμνα υπέρ των πολιτών (λ.χ. Νόμος Κατσέλη 3869/2010). Επιπλέον, από τις πιο πρόσφατες χαρακτηριστικές παρεμβάσεις, το πρόγραμμα «Σπίτι μου», επιχειρεί να ενισχύσει την ιδιοκατοίκηση, κινητοποιώντας την τραπεζική χρηματοδότηση με κοινωνικό πρόσημο και αναγνωρίζοντας έτσι θεσμικά, ότι η νέα γενιά αδυνατεί να εισέλθει στην αγορά με τους σημερινούς όρους.
Βέβαια, στην πράξη, η στεγαστική αγορά αποδεικνύεται πιο σκληρή. Το όνειρο της ιδιοκατοίκησης παραμένει άπιαστο -παρά τις όποιες προσδοκίες των μέτρων- με τις συνθήκες να μη βοηθούν ούτε για την οικονομική υποστήριξη ενός μηνιαίου ενοικίου. Είναι κοινώς παραδεκτό πως θα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση σε ένα φαινόμενο που δεν είναι απλώς οικονομικό πρόβλημα. Είναι δείκτης κοινωνικής ανισότητας και πολιτικής προτεραιότητας. Αν η κατοικία μετατρέπεται σε ένα χρηματοοικονομικό προϊόν, τότε η πρόσβαση σε αυτήν παύει να είναι δικαίωμα και γίνεται προνόμιο, εντείνοντας την αβεβαιότητα των πολιτών.
Απάντηση