Ίμια,30 χρόνια μετά:η ατολμία που βαφτίστηκε σύνεση

Γράφει ο Νίκος Παπαδόπουλος

Χρόνος Ανάγνωσης : 4 λεπτά

Τριάντα χρόνια μετά τα Ίμια, δεν υπάρχει λόγος για μνημόσυνα, στεφάνια και επετειακές κοινοτοπίες. Υπάρχει μόνο ένας λόγος να επιστρέψει κανείς σε εκείνη τη νύχτα: για να μιλήσει καθαρά για μια χαμένη πολιτική απόφαση που συνεχίζει να παράγει συνέπειες μέχρι σήμερα. Και αυτό είναι κάτι που πρέπει επιτέλους να ειπωθεί.

Γράφω αυτή την αποτίμηση όχι με τη βεβαιότητα του εκ των υστέρων, αλλά ως άνθρωπος που έζησε την κρίση των Ιμίων τη στιγμή που εξελισσόταν και βλέπει σήμερα το αποτύπωμα της.Η κρίση των Ιμίων δεν ήταν απλώς ένα επικίνδυνο επεισόδιο που αποκλιμακώθηκε την τελευταία στιγμή. Ήταν η στιγμή κατά την οποία η Ελλάδα επέλεξε συνειδητά την ασάφεια αντί της ευθύνης, βαφτίζοντας την ατολμία “σύνεση” και τη μη απόφαση “ψυχραιμία “.

Από τότε, το τίμημα αυτής της επιλογής το πληρώνει διαρκώς, σε επίπεδο κυριαρχίας, αποτροπής και διεθνούς εικόνας. Κι εδώ ακριβώς έγινε το λάθος.

Οι περιβόητες “γκρίζες ζώνες” δεν προέκυψαν ως φυσικό φαινόμενο ούτε ως αναπόφευκτη εξέλιξη. Δεν υπήρχαν πριν τα Ίμια. Δημιουργήθηκαν τη στιγμή που η κρίση έκλεισε χωρίς πολιτικό τέλος, χωρίς καθαρό μήνυμα, χωρίς οριστική απάντηση. Εκείνη η νύχτα δεν άφησε απλώς μια πληγή ανοιχτή, εγκαθίδρυσε ένα προηγούμενο: ότι η ελληνική πλευρά μπορεί να πιεστεί, να υποχωρήσει και να αποδεχθεί την αμφισβήτηση ως “διαχειρίσιμη κανονικότητα”. Από εκεί και μετά, τίποτα δεν ήταν τυχαίο.

Η κρίση του 1996 και το πραγματικό έλλειμμα

Όσα συνέβησαν τον Ιανουάριο του 1996 έχουν αναλυθεί πολλές φορές σε επίπεδο γεγονότων: ναυάγιο, σημαίες, στρατιωτικές κινήσεις, αποκλιμάκωση με αμερικανική παρέμβαση. Όμως η εμμονή στην αφήγηση των γεγονότων συσκοτίζει το ουσιώδεις. Το πραγματικό πρόβλημα της κρίσης των Ιμίων δεν ήταν τα λάθη τακτικής ή οι αστοχίες της τελευταίας στιγμής. Ήταν η παντελής απουσία στρατηγικού στόχου.

Η πολιτική και η στρατιωτική ηγεσία δεν απάντησαν στο βασικό ερώτημα που οφείλει να απαντά κάθε κράτος όταν εισέρχεται σε κρίση: τι θέλουμε να πετύχουμε; Όχι τι θέλουμε να αποφύγουμε. Όχι πώς θα φύγουμε από το πρόβλημα με το μικρότερο δυνατό κόστος. Αλλά ποιο είναι το πολιτικό αποτέλεσμα που επιδιώκουμε.

Χωρίς αυτή την απάντηση, κάθε κίνηση ήταν αναγκαστικά αποσπασματική και φοβική.

Η στρατιωτική ετοιμότητα υπήρχε. Οι δυνατότητες υπήρχαν. Αυτό που δεν υπήρχε ήταν η πολιτική απόφαση να τεθεί ένα σαφές όριο και να υποστηριχθεί μέχρι τέλους. Η κρίση αντιμετωπίστηκε όχι ως ζήτημα κυριαρχίας που απαιτούσε λύση, αλλά ως πρόβλημα που έπρεπε απλώς να «μην ξεφύγει». Έτσι, η διαχείριση υποκατέστησε τη στρατηγική. Και η αναβολή βαφτίστηκε υπευθυνότητα.

Οι “γκρίζες ζώνες” ως προϊόν της μη απόφασης

Οι λεγόμενες “γκρίζες ζώνες” απέκτησαν υπόσταση όχι επειδή αναγνωρίστηκαν διεθνώς, αλλά επειδή δεν αποδομήθηκαν εμπράκτως. Η Ελλάδα αποδέχθηκε σιωπηρά ότι ένα ζήτημα κυριαρχίας μπορεί να παραμείνει ανοιχτό στο όνομα της αποκλιμάκωσης. Αυτό δεν ήταν διπλωματική επιτυχία. Ήταν συνειδητή αποφυγή ευθύνης.

Από εκείνη τη στιγμή και μετά, η αμφισβήτηση δεν απορρίφθηκε. Απλώς ανεστάλη. Και ό,τι δεν κλείνει πολιτικά, επιστρέφει γεωπολιτικά. Οι “γκρίζες ζώνες” δεν επιβλήθηκαν μονομερώς, δημιουργήθηκαν από το κενό που άφησε η μη απόφαση. Ένα γκρίζο που αφέθηκε να απλωθεί.

Από τα Ίμια στα 12 ναυτικά μίλια

Η πιο καθαρή απόδειξη ότι τα Ίμια δεν ήταν μεμονωμένο επεισόδιο βρίσκεται στη στάση της Ελλάδας απέναντι στα 12 ναυτικά μίλια. Ένα απολύτως νόμιμο δικαίωμα, το οποίο εξακολουθεί να μην ασκείται στο Αιγαίο, όχι λόγω νομικών εμποδίων, αλλά λόγω πολιτικού φόβου. Το ζητούμενο τότε – και σήμερα – δεν είναι η σύγκρουση, αλλά η καθαρή πολιτική απόφαση.

Το λεγόμενο casus belli δεν είναι νομικό επιχείρημα. Είναι εργαλείο εκφοβισμού. Κι όμως, αρκεί για να παγώσει μια κυριαρχική πράξη. Όχι επειδή δεσμεύει την Ελλάδα, αλλά επειδή το ελληνικό πολιτικό σύστημα φοβάται το κόστος της απόφασης. Αυτό δεν είναι ψυχραιμία, είναι φόβος ευθύνης. Κι αυτό είναι το πιο επικίνδυνο από όλα. Η μη άσκηση δικαιωμάτων δεν αποτρέπει τη σύγκρουση. Τη μεταθέτει.

Το πραγματικό πολιτικό πρόβλημα

Το νήμα που ενώνει τα Ίμια του 1996 με το σήμερα δεν είναι η έλλειψη ισχύος. Είναι η μόνιμη απροθυμία ανάληψης ευθύνης. Οι ηγεσίες έμαθαν να επιβιώνουν πολιτικά, όχι να αποφασίζουν ιστορικά. Έτσι, η μη απόφαση έγινε πρακτική και η αναβολή δόγμα. Τα Ίμια δεν ανήκουν στο παρελθόν. Είναι παρόν. Είναι η σκιά πίσω από κάθε συζήτηση για όρια και κυριαρχία. Είναι η υπενθύμιση ότι οι μεγάλες ήττες δεν προκύπτουν πάντα από λάθος επιλογές, αλλά συχνά από την επιλογή να μην επιλέξεις.