γράφει η Αναστασία Ζόμπολα
Γυναικείος Ακρωτηριασμός: Παράδοση ή Παραβίαση Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων;
Ο γυναικείος ακρωτηριασμός (female genital mutilation – FGM) είναι μια παραδοσιακή
πρακτική που συναντάται κυρίως σε περιοχές της Αφρικής και της Ασίας και
περιλαμβάνει τη μερική ή ολική αφαίρεση των εξωτερικών γεννητικών οργάνων των
κοριτσιών, χωρίς καμία ιατρική αναγκαιότητα. Αν και προβάλλεται συχνά ως πολιτισμικό
ή θρησκευτικό έθιμο, η διεθνής κοινότητα το αναγνωρίζει ξεκάθαρα ως παραβίαση των
θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η προέλευση της πρακτικής εντοπίζεται στην Αρχαία Αίγυπτο, ενώ με την πάροδο των
αιώνων επεκτάθηκε σε ευρύτερες περιοχές. Στις κοινότητες όπου εφαρμόζεται, συχνά
παρουσιάζεται ως αναγκαία διαδικασία για τη διασφάλιση της αγνότητας και την
κοινωνική αποδοχή της γυναίκας, ενώ παράλληλα συνδέεται άμεσα με τη δυνατότητα
γάμου και την ενσωμάτωσή της στο κοινωνικό σύνολο.
Ωστόσο, οι επιπτώσεις είναι εξαιρετικά επιζήμιες. Σωματικά, οι γυναίκες
αντιμετωπίζουν έντονο πόνο, σοβαρή αιμορραγία, μολύνσεις, προβλήματα στην
ούρηση, επιπλοκές στον τοκετό και σε ακραίες περιπτώσεις, ακόμη και θάνατο. Σε
ψυχολογικό επίπεδο, παρατηρούνται συχνά μετατραυματικό στρες, άγχος, κατάθλιψη
και σεξουαλική δυσλειτουργία. Ουσιαστικά, πρόκειται για μια μέθοδο ελέγχου της
γυναικείας σεξουαλικότητας, η οποία ενισχύει τις έμφυλες ανισότητες και ενδυναμώνει
τη πατριαρχία.
Η στάση της διεθνούς κοινότητας απέναντι στον γυναικείο ακρωτηριασμό είναι
ξεκάθαρη. Η Σύμβαση για την Εξάλειψη Κάθε Μορφής Διάκρισης κατά των Γυναικών
(CEDAW), η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης και το Πρωτόκολλο της Μαπούτο
απαιτούν την άμεση εξάλειψή του, ενώ οι Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ (στόχος
5) στοχεύουν στην πλήρη κατάργησή του μέχρι το 2030. Ωστόσο, η εφαρμογή των
σχετικών νόμων δεν είναι παντού εύκολη υπόθεση, λόγω της κοινωνικής αποδοχής του
εθίμου, της έλλειψης πόρων και της απουσίας πολιτικής βούλησης.
Ενθαρρυντικό είναι το γεγονός πως ορισμένες κοινότητες υιοθετούν πλέον μη βίαιες
«τελετές μετάβασης», οι οποίες διατηρούν τον πολιτισμικό τους χαρακτήρα χωρίς να
βλάπτουν τα κορίτσια. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν κοινότητες στην Κένυα
και την Ουγκάντα, όπου τέτοιες τελετές αντικαθιστούν τον FGM με σύμβολα
ενηλικίωσης και κοινωνικής αποδοχής.
Σημαντικό ρόλο στη σταδιακή εξάλειψη της πρακτικής έχουν διαδραματίσει διεθνείς και
τοπικοί οργανισμοί, οι οποίοι προσφέρουν ενημέρωση, νομική υποστήριξη και
επαγγελματική κατάρτιση στις ίδιες τις γυναίκες που παλαιότερα την εφάρμοζαν. Μέσω
προγραμμάτων εκπαίδευσης, αυτές οι γυναίκες όχι μόνο σταματούν να την εκτελούν
αλλά συχνά αναλαμβάνουν ενεργό ρόλο στην καταπολέμησή της μέσα στις ίδιες τους τις
κοινότητες.
Ο γυναικείος ακρωτηριασμός δεν είναι απλώς μια τοπική συνήθεια. Είναι μια
καταστρεπτική πρακτική που βλάπτει σοβαρά την υγεία, την αυτονομία και την
αξιοπρέπεια των γυναικών. Η εξάλειψή του δεν μπορεί να επιτευχθεί μόνο με νόμους
και διεθνείς συμβάσεις. Απαιτεί βαθιά κοινωνική αλλαγή, συνεχή εκπαίδευση και
συμμετοχή των ίδιων των κοινοτήτων στη δημιουργία εναλλακτικών πολιτισμικών πλαισίων — πλαισίων χωρίς βία, καταναγκασμό και διακρίσεις.
