Το ΝΑΤΟ στο στόχαστρο του Ντόναλντ Τραμπ

Γράφει η Μάντια Τζιράκη

Χρόνος Ανάγνωσης: 4 λεπτά

Είναι εφικτό ένα κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ, να αντιμετωπίσει κυρώσεις, σε περίπτωση ασυμφωνίας με τη γεωπολιτική ατζέντα των Ηνωμένων Πολιτειών; Δύναται ο Αμερικανός Πρόεδρος να υιοθετεί τακτικές δημόσιας στοχοποίησης και εξαναγκασμού εις βάρος των μελών του ΝΑΤΟ;

Η ευθεία απειλή εγκατάλειψης των συμμάχων

Κύμα αναστάτωσης έχει προκαλέσει, όχι μόνο στα μέλη της Συμμαχίας, αλλά και σε ολόκληρη τη διεθνή σκηνή, το επενδυτικό συνέδριο που έλαβε χώρα στο Μαϊάμι, στις 27 Μαρτίου, εξαιτίας των απειλών που εξαπέλυσε ο Ντόναλντ Τραμπ.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η «δειλία», η αδράνεια ή η «αργοπορημένη» συμβολή ευρωπαϊκών χωρών, όπως η Βρετανία, η Γαλλία και η Γερμανία, καθώς και η «αδυναμία» του Γενικού Γραμματέα Μαρκ Ρούτε, να συνετίσει του προαναφερθέντες, συνιστούν τους λόγους δυσαρέσκειας του. Ως εκ τούτου απείλησε ευθέως για μονομερή αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ, διακοπή τόσο της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στα ευρωπαϊκά εδάφη, όσο και της υποστήριξης των Συμμάχων σε περίπτωση μελλοντικής απειλής. 

Συγκεκριμένα δήλωσε: «Δαπανούμε εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως για το ΝΑΤΟ, εκατοντάδες, για να τους προστατεύουμε, και θα ήμασταν πάντα εκεί για αυτούς, αλλά τώρα, με βάση τις ενέργειές τους, φαντάζομαι ότι δεν χρειάζεται πια», διερωτώμενος: «Γιατί να είμαστε εκεί για αυτούς, αν εκείνοι δεν είναι εκεί για εμάς;»

Οι απειλές στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης

Αξίζει να σημειωθεί πως το ξέσπασμα του, πήρε -ως συνήθως- και διαδικτυακές διαστάσεις. Στις 20 Μαρτίου, ο Ντόναλντ Τραμπ χαρακτηρίζει το ΝΑΤΟ, μέσω του Truthsocial, ως έναν «χάρτινο τίγρη», που δίχως την παρουσία των ΗΠΑ, θα διοικείται από «δειλούς» ηγέτες. Μάλιστα, «υποσχέθηκε» πως «θα θυμάται» ότι η Ευρώπη δεν συνέβαλε στο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ. 

Στις 26 Μαρτίου, επανήλθε υπενθυμίζοντας την πολυσήμαντη βοήθεια των ΗΠΑ στην Ουκρανία, την οποία η Ευρώπη αρνείται να ανταποδώσει στην περίπτωση του Ιράν. Τέλος, κατά τη διάρκεια του συνεδρίου, έγραψε πως «οι διαπραγματεύσεις με το Ιράν πάνε καλά χωρίς τη βοήθεια της Ευρώπης».

Η τακτική «pay to play» 

Στις 27 και 28 Μαρτίου 2026, διέρρευσαν πληροφορίες ότι ο Τραμπ εξετάζει την πιθανότητα μιας ριζικής αναδιοργάνωσης της Συμμαχίας, βασιζόμενος σε ένα εμπορικό μοντέλο.

Όσα μέλη δεν φτάνουν το νέο όριο δαπανών το οποίο θέτει ο Τραμπ -το οποίο πλέον ανέβηκε από το 2% στο 5% του ΑΕΠ– ενδέχεται να χάσουν το δικαίωμα ψήφου στις αποφάσεις της Συμμαχίας. Όπως ο ίδιος παραδέχτηκε στις 28 Μαρτίου, η απαίτηση για βοήθεια στο Ιράν ήταν ένα «τεστ» για να δει αν το ΝΑΤΟ είναι διατεθειμένο να υπηρετήσει τα αμερικανικά συμφέροντα εκτός Ευρώπης.

Η νομικώς ενδιαφέρουσα πτυχή του ζητήματος 

Το ερώτημα που εγείρεται από την αλαζονική στάση του Τραμπ, είναι το αν και κατά πόσο μπορούν πράγματι οι απειλές του να πάρουν σάρκα και οστά. 

Πράγματι, ο ομοσπονδιακός νόμος των ΗΠΑ “Countering America’s Adversaries Through Sanctions Act”  του 2017, υποχρεώνει τον Πρόεδρο των ΗΠΑ να επιβάλλει κυρώσεις σε οποιαδήποτε χώρα -σύμμαχο ή μη- πραγματοποιεί “σημαντικές συναλλαγές” με τους τομείς άμυνας ή πληροφοριών της Ρωσίας.

Επιπλέον, ο Νόμος περί Εσωτερικής Ασφάλειας και Προστασίας των Προσωπικών Δεδομένων (International Emergency Economic Powers Act) του 1977, επιτρέπει στον εκάστοτε  Αμερικανό Πρόεδρο να κηρύσσει “εθνική έκτακτη ανάγκη” για να ρυθμίζει το εμπόριο και να δεσμεύει κεφάλαια ξένων χωρών ή προσώπων, αν θεωρήσει ότι υπάρχει “ασυνήθιστη και εξαιρετική απειλή” για την ασφάλεια ή την οικονομία των ΗΠΑ.

Τέλος, ο Νόμος περί Εθνικής Άμυνας για το Οικονομικό Έτος 2026 (NDAA 2026) περιλαμβάνει διατάξεις που αυστηροποιούν τις ποινές για μέλη του ΝΑΤΟ που δεν φτάνουν το 5% του ΑΕΠ σε αμυντικές δαπάνες ή που συνεργάζονται οικονομικά με την Κίνα και τη Ρωσία.

Μολαταύτα, η Συνθήκη του Βόρειου Ατλαντικού του 1949, δεσμεύει τα μέλη να αποφεύγουν συγκρούσεις στις διεθνείς οικονομικές τους πολιτικές και να ενθαρρύνουν την μεταξύ τους οικονομική συνεργασία (άρθρο 2), επιβάλλει τη διατήρηση του δικαιώματος των μελών να ανθίστανται σε επίθεση (άρθρο 3) και ορίζει ότι ένοπλη επίθεση εναντίον ενός ή περισσοτέρων μελών στην Ευρώπη ή τη Βόρεια Αμερική θεωρείται επίθεση εναντίον όλων (άρθρο 5). 

Επομένως, η προαναφερθείσα Συνθήκη, που εκτός των άλλων, συνιστά το ιδρυτικό κείμενο του ΝΑΤΟ, είναι η μόνη που λειτουργεί ανασταλτικά στα τιμωρητικά σχέδια του Τραμπ. Εξού και επιθυμεί να αποχωρήσουν οι ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ και να αποδεσμευτούν από την εν λόγω Συνθήκη.

Αδιαμφισβήτητα, η Βορειοατλαντική Συμμαχία απειλείται περισσότερο από ποτέ. Ο Ντόναλντ Τραμπ καθόλη τη διάρκεια της τελευταίας του θητείας προτεραιοποιεί την ιδεολογία «America first» και τον οικονομικό προστατευτισμό και αγνοώντας τον αμυντικό χαρακτήρα της Συμμαχίας, απαιτεί πελατειακές σχέσεις και εκβιάζει την αδιαμαρτύρητη συμφωνία των Συμμάχων με την γεωπολιτική του ατζέντα. 

Πηγές: nato.int, electrosystems.gr, ertnews.gr, cnn.gr, skai.gr