Δημοκρατορία: Η Δημοκρατία σε καθεστώς ομηρίας
Γράφει ο Νίκος Παπαδόπουλος
Δημοκρατία για μια ασήμαντη μειοψηφία, δημοκρατία για τους πλούσιους·αυτή είναι η δημοκρατία της καπιταλιστικής κοινωνίας. Β.Ι.Λένιν
Η φράση του Λένιν μοιάζει προφητική.Δεν περιγράφει μόνο την εποχή του, αλλά και το δικό μας παρόν.Αυτό που ζούμε σήμερα δεν είναι η Δημοκρατία της ισότητας και της συμμετοχής, αλλά μια Δημοκρατορία:μια Δημοκρατία τυπική, δίχως ουσία, όπου οι θεσμοί υπάρχουν σαν βιτρίνα, ενώ η πραγματική εξουσία συγκεντρώνεται στα χέρια λίγων.
Από την Αθήνα στην “αντιπροσώπευση”
Η αρχαία Αθήνα αποτέλεσε το λίκνο της Δημοκρατίας.Εκεί οι πολίτες συμμετείχαν άμεσα στη λήψη αποφάσεων: στην Εκκλησία του Δήμου, στη Βουλή, στα δικαστήρια.Η πολιτική ήταν υπόθεση καθημερινή, ζωντανή και συλλογική.
Σήμερα η εικόνα έχει αντιστραφεί.Η αντιπροσωπευτική Δημοκρατία κατέληξε να είναι μια διαδικασία όπου οι πολίτες εμφανίζονται κάθε τέσσερα χρόνια για να ρίξουν ένα ψηφοδέλτιο στην κάλπη και ύστερα επιστέφουν στον καναπέ τους.Οι αποφάσεις παίρνονται μακριά τους, χωρίς την συμμετοχή τους και τους παρουσιάζονται ως τετελεσμένα.
Έτσι, η φωνή του πολίτη χάνει την αξία της.
ΜΜΕ, social media και χειραγώγηση
Στην αρχαία Αθήνα υπήρχε η αγορά: ο χώρος της ελεύθερης ανταλλαγής απόψεων. Σήμερα, τον ρόλο αυτόν έχουν τα ΜΜΕ και τα social media.Όμως η λειτουργία τους δεν είναι ουδέτερη.
Τα ΜΜΕ δεν “ενημερώνουν”, αλλά καθορίζουν την ατζέντα.Ορίζουν ποιο είναι “το θέμα της ημέρας” και ποια ζητήματα μένουν στην αφάνεια.
Τα social media δίνουν την ψευδαίσθηση ελευθερίας, αλλά στην πραγματικότητα πνίγουν τον διάλογο σε έναν ωκεανό παραπληροφόρησης, fake news και φανατισμού.Όπως λέει ο Noam Chomsky:
Η συναίνεση κατασκευάζεται – κι εμείς απλώς νομίζουμε πως είμαστε ελεύθεροι.
Η Ελληνική πραγματικότητα
Στην Ελλάδα, τα σημάδια είναι εμφανή.Η συμμετοχή στις εκλογές φθίνει συνεχώς – στις τελευταίες κάλπες η αποχή ξεπέρασε το 50%.Η εμπιστοσύνη στη Βουλή και στα κόμματα καταγράφεται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα.
Πολλοί νέοι θεωρούν ότι η ψήφος τους δεν αλλάζει τίποτα.Όμως, αυτή η μαζική αδιαφορία δεν είναι ουδετερότητα·είναι το οξυγόνο της Δημοκρατορίας.Όταν οι πολίτες σιωπούν, όταν δεν διεκδικούν, τότε οι αποφάσεις παίρνονται χωρίς αυτούς – ή εναντίον τους.
Όσο οι οικονομικές ανισότητες βαθαίνουν, τόσο περισσότερο η πολιτική μετατρέπεται σε υπόθεση των λίγων.
Η ψευδαίσθηση της Δημοκρατίας.
Στην πραγματικότητα, ζούμε σε ένα καθεστώς, όπου η Δημοκρατία είναι το περίβλημα και η Δημοκρατορία η ουσία.Θεσμοί υπάρχουν, εκλογές γίνονται, κόμματα δρουν· αλλά η ουσία έχει απονευρωθεί.Οι πολίτες μετατρέπονται σε θεατές ενός πολιτικού θεάτρου, εν’ω οι αποφάσεις λαμβάνονται από οικονομικά και πολιτικά κέντρα εξουσίας που βρίσκονται έξω από τη σφαίρα της κοινωνίας
Ο Adlous Huxley είχε προειδοποιήσει:
Η τέλεια δικτατορία θα έχει την εμφάνιση δημοκρατίας.Μια φυλακή χωρίς τοίχους, στην οποία οι κρατούμενοι δεν θα ονειρεύονται να δραπετεύσουν.
Ευχαριστώ το Ευ Πολιτεύεσθαι για την παρέμβαση.
Βιβλιογραφία:
-V.I. Lenin Άπαντα, τ.25
-Noam Chomsky & Edward S.Herman Manufacturing Consent: The Political Enonomy of the mass Media (Pantheon Books,1988)
-Colin Crouch, Post – Democracy (Polity Press, 2004)
-Adlous Huxley, Brave New World (1932)
Η φωτογραφία είναι από την εφημερίδα “Το Βήμα” 28 Φεβρουαρίου 2025, επέτειος του δυστυχήματος στα Τέμπη.
Απάντηση