Γράφει η Ευαγγελία Καλτσούδα
Η έλλειψη βασικής οικονομικής παιδείας αποτελεί ένα από τα πιο διαδεδομένα και υποτιμημένα προβλήματα της ελληνικής κοινωνίας. Πολλοί πολίτες αγνοούν τι σημαίνει επιτόκιο, συγχέουν έννοιες όπως η πιστωτική και χρεωστική κάρτα , ενώ συχνά δεν γνωρίζουν καν τα θεμελιώδη δικαιώματά τους όταν συναλλάσσονται με τραπεζικά ιδρύματα ή χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς. Αν κάτι έχω καταλάβει απ’ την εμπειρία μου, αυτή η άγνοια δεν προκύπτει από αμέλεια ή αδιαφορία, αλλά από τη συστηματική απουσία σχετικής εκπαίδευσης, ήδη από τα σχολικά κι όλας χρόνια.
Στο σχολείο μάθαμε για εξισώσεις και θεωρίες, παπαγαλίσαμε ημερομηνίες και ονόματα. Δεν μάθαμε, όμως, πώς να φτιάξουμε έναν προϋπολογισμό, πώς να διαχειριστούμε ένα εισόδημα, τι σημαίνει αποταμίευση ή γιατί δεν πρέπει να χρησιμοποιούμε την πιστωτική κάρτα σαν προέκταση του μισθού μας. Κι όμως, αυτά τα εφόδια δεν είναι απλώς χρηστικά. Είναι ζωτικής σημασίας. Επηρεάζουν την ψυχολογία μας, την καθημερινότητά μας, τις επιλογές μας και, τελικά, την ίδια την ελευθερία μας. Η δέσμευση που βιώνουν χιλιάδες άνθρωποι λόγω κακού χειρισμού των οικονομικών τους, οφείλεται κατά ένα μέρος στο ότι δεν έμαθαν ποτέ κάποια βασικά στοιχεία της ελληνικής οικονομίας, την ροή ίσως των χρημάτων τους, καταλήγοντας να σπαταλούν τον μισθό τους, πριν καν τα μισά του μήνα. Ενώ παράλληλα, η έσχατη λύση του καταναλωτικού δανείου, φαίνεται για αρκετούς μια συνήθης απόφαση δευτερολέπτων, προβαίνοντας έτσι σε δανεισμό σημαντικού ποσού και θυσιάζοντας μια τουλάχιστον δεκαετία, για ένα αγαθό που μπορούσαν να αποκτήσουν έπειτα από αποταμίευση, ή στην χειρότερη, μπορούσε να περιμένει και λίγο…
Η απουσία αυτής της παιδείας δεν επιβαρύνει μόνο το άτομο, αλλά και τη δημόσια διοίκηση. Ένας πολίτης που δεν γνωρίζει τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του, καθίσταται ευάλωτος και εκτεθειμένος σε λανθασμένες επιλογές, σε υπερχρέωση, σε παθητική στάση απέναντι στις δυνατότητες που του παρέχει το ίδιο το σύστημα. Είναι πολύ εύκολο να πετάμε το μπαλάκι των ευθυνών σε όσα άτομα βρέθηκαν να χρωστάνε και να διώκονται νομικά για καταγγελμένα δάνεια του παρελθόντος. Άραγε αναλογίστηκε κανείς με ποιον τρόπο, και κάτω από ποιες συνθήκες είχαν προβεί σε αυτή τη διαδικασία, οι πολίτες αρχικά; Σε τέτοιες περιπτώσεις, ο ρόλος του κράτους δεν πρέπει να περιορίζεται στην παροχή «σωστικών λύσεων» εκ των υστέρων, όπως λχ ο νόμος Κατσέλη, αλλά να επενδύει προληπτικά στην ενδυνάμωση του πολίτη, μέσω της γνώσης.
Η ενσωμάτωση της οικονομικής παιδείας στο σχολικό πρόγραμμα είναι ένα απαραίτητο βήμα προς αυτή την κατεύθυνση. Και όχι, δεν εννοώ την κατεύθυνση σπουδών και το μάθημα που διδάσκονται οι “Αρχές Οικονομικής Θεωρίας” στο λύκειο. Δεν πρόκειται για εξειδικευμένες οικονομικές σπουδές, αλλά για βασικές δεξιότητες ζωής, που θα έπρεπε να κατέχει κάθε πολίτης. Η εκπαίδευση σε θέματα όπως η διαχείριση χρημάτων, η αποταμίευση, οι τραπεζικές συναλλαγές και η κατανόηση όρων όπως το επιτόκιο, ο πληθωρισμός ή η πιστοληπτική ικανότητα, θα έπρεπε να θεωρείται αυτονόητη, -ή τουλάχιστον θεωρείται, αλλά όχι στη χώρα μας. Τη χώρα, στην οποία αντί ο μαθητής να διδάσκεται τα θεμελιώδη δικαιώματά του και να αποκτά τα βασικά εφόδια, που κάθε ενήλικας εύχεται να είχε από νωρίς, όπως η ικανότητα να κάνει μια φορολογική δήλωση για παράδειγμα, “αναγκάζεται” να αποστηθίσει σελίδες βιβλίων χωρίς να κρατά τίποτα εν τέλει από αυτές, κάνοντας τον να θεωρεί το σχολείο μια ανιαρή και ανούσια αγγαρεία.
Μια κοινωνία που κατανοεί τους μηχανισμούς της οικονομίας, είναι μια κοινωνία πιο ανθεκτική, πιο συνειδητοποιημένη και τελικά πιο ελεύθερη στις επιλογές της. Η οικονομική παιδεία δεν είναι προνόμιο. Είναι δικαίωμα, που η κατοχύρωσή του πρέπει να ξεκινά από την εκπαίδευση. Και σίγουρα η εκπαίδευση, πρέπει να προσαρμοστεί στα σύγχρονα δεδομένα και να προσφέρει ουσιαστική γνώση, η οποία θα λειτουργεί ως ασπίδα απέναντι στον οικονομικό αναλφαβητισμό και την επισφάλεια. Δημιουργώντας έτσι τα θεμέλια, για μια πιο σταθερή και ισχυρή κοινωνία.
