Brain Drain: Τι σημαίνει πραγματικά;
Γράφει η Ευαγγελία Καλτσούδα
Ας πιάσουμε τα πράγματα από την αρχή. Το Brain drain στην Ελλάδα αποτελεί μάστιγα πλέον. Ξέρουμε όμως τι σημαίνει και ποιες είναι οι πραγματικές αιτίες και οι συνέπειές του;
Ξεκινώντας από τον ορισμό του, Brain drain είναι ένας κοινωνικοοικονομικός όρος. Στα ελληνικά μεταφράζεται ως “διαρροή εγκεφάλων” και ουσιαστικά αναφέρεται στη μετανάστευση ανθρώπων με υψηλή μόρφωση, εξειδίκευση και ευφυΐα, σε χώρες του εξωτερικού. Πέρα από την παραδοσιακή ανάλυση του ζητήματος που γίνεται στα πλαίσια του μαθήματος της έκθεσης, στο λύκειο, το φαινόμενο παρουσιάζει έντονο ενδιαφέρον στον κοινωνικοπολιτικό χώρο, με έναν τεράστιο αριθμό κρατών να πασχίζει να το αντιμετωπίσει. Είναι όμως κάτι το οποίο θα μπορούσε να μεταφραστεί ως «απειλή»;
Η αλήθεια είναι, πως παρά το γεγονός ότι μια σημαντική μερίδα του πληθυσμού δεν γνωρίζει καν για αυτό, ένα μεγάλο ποσοστό των νέων στην Ελλάδα έχει σκεφτεί να φύγει μόνιμα στο εξωτερικό. Κι αυτό είναι αρκετά ανησυχητικό. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία: Από το σύνολο του ελληνικού πληθυσμού στην ηλικιακή κατηγορία 25-44, το 8,4% μετανάστευσε την περίοδο 2008-2017, και το 4,6% παραμένει ακόμα στο εξωτερικό. To 86,3% των Ελλήνων που μετανάστευσαν ήταν εργάσιμης ηλικίας (15-64 ετών). Από αυτούς, 51,4% ανήκαν στη “κρίσιμη” ηλικιακή κατηγορία 25-44 ετών. Η καθαρή εκροή ατόμων εργάσιμης ηλικίας (15-64) ανήλθε σε 189.649 άτομα, που αντιστοιχούν στο 98,5% του συνόλου της καθαρής εκροής. Από αυτούς, 125.397 άτομα (65,1%) προέρχονταν από την ηλικιακή κατηγορία 25-44. (Πηγή: https://wealthyhood.com/el/blog/ependyseis/brain-drain-ellada/)
Δεδομένων των εξελίξεων στην χώρα μας από την περίοδο της κρίσης κι όλας, νέοι -κυρίως- πολίτες έχουν δυσανασχετήσει με την κατάσταση που επικρατεί, και αναζητούν τρόπους φυγής. Ωστόσο το φαινόμενο αυτό δεν αποτελεί πρωτοπορία του ελληνικού χώρου, μιας και είναι μέρος ενός ευρύτερου, παγκόσμιου φαινομένου μεγάλης κλίμακας. Συγκεκριμένα, στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οι μεταναστευτικές ροές προέρχονται κυρίως από τις χώρες της ανατολικής Ευρώπης και, σε μικρότερο βαθμό, της νότιας Ευρώπης.
Πηγή: https://www.coe.int/en/web/portal/-/brain-drain
«Ε, όλοι έχουμε και κάποιον γνωστό που έφυγε στο εξωτερικό για ένα καλύτερο μέλλον.»
Συνήθως γίνεται λόγος για την πολιτική αστάθεια, τη διαφθορά, την δεινή οικονομική κατάσταση και την ποιότητα ζωής στην Ελλάδα. Είναι όμως άραγε τόσο απλά τα πράγματα; Τι ευθύνεται πραγματικά γι αυτή τη μαζική “εκκένωση“; Ρίχνοντας μια ματιά στην επικαιρότητα της χώρας μας, αναλογίζεται κανείς πως οι ευκαιρίες ανέλιξης είναι μηδαμινές, και οι απολαβές έχουν ταβάνι που δεν συνάδει των εκάστοτε προσόντων. Οι νέοι πλέον αισθάνονται πως δεν εκτιμάται πραγματικά η προσφορά τους στην αγορά εργασίας, ανεξάρτητα του τομέα ή του είδους απασχόλησης. Επιπλέον, ας μη ξεχνάμε ότι το κράτος επενδύει χρήματα για την τριτοβάθμια εκπαίδευση και την ανάδειξη επιστημόνων, που στην τελική, θα επωφεληθούν άλλες χώρες. Έτσι, η αδυναμία του ίδιου του κράτους να παρουσιάσει ένα ευνοϊκό περιβάλλον στους πολίτες του, αποτελεί όχι μόνο αστοχία αλλά και ένα “χαμένο στοίχημα” με τον ίδιο του τον εαυτό. Δεν πρόκειται απλά για μια αποτυχημένη κυβερνητική πολιτική, αλλά μια συστηματική άγονη προσπάθεια.
Αυτό που συζητάται τώρα, αφορά το αν «Μπορεί το brain drain να μετατραπεί σε ευκαιρία για τη χώρα προέλευσης». Κατόπιν εορτής, γίνεται σαφές πως χρειάζονται πολλές δυνάμεις για την επιχείρηση επανένταξης του χαμένου δυναμικού. Εξάλλου, το σενάριο της επανένταξης αφορά τις περισσότερες φορές την έννοια της μετακίνησης κι όχι της μόνιμης μετανάστευσης, κάτι που σκέφτονται οι περισσότεροι, τουλάχιστον μέχρις ότου καλυτερεύσουν οι συνθήκες, χρονικώς απροσδιόριστα. Ωστόσο, ένα -αν όχι το μόνο- θετικό στοιχείο αφορά τον τόπο εγκατάστασης. Πρόκειται κυρίως για αναπτυγμένες ευρωπαϊκές χώρες, όπως οι Σκανδιναβικές και οι χώρες της βόρειας Ευρώπης γενικότερα. Με αυτόν τον τρόπο, οι απόδημοι πολίτες διατηρούν εξίσου τα δικαιώματα τους, όπως για παράδειγμα η δυνατότητα ψήφου. Επιπλέον, αρκετά συχνά παρατηρούμε τους απόδημους έλληνες του brain drain να επενδύουν πολλά χρόνια αργότερα είτε σε ελληνικές επιχειρήσεις είτε σε επέκταση άλλων επιχειρήσεων στην Ελλάδα, χωρίς όμως το ενδεχόμενο του επαναπατρισμού στο μυαλό τους.
Συνοπτικά, brain drain δεν είναι απλώς ένα στατιστικό φαινόμενο. Είναι μια ζωντανή μαρτυρία της αδυναμίας ενός κράτους να κρατήσει κοντά του τους ανθρώπους που επενδύει να διαμορφώσει. Δεν αρκεί η διαπίστωση απλά του προβλήματος, αλλά απαιτείται πολιτική βούληση, κοινωνική αλλαγή και ουσιαστικό όραμα. Αν η Ελλάδα θέλει πραγματικά να διεκδικήσει το μέλλον που της αξίζει, οφείλει να επενδύσει ουσιαστικά στους ανθρώπους της, όχι μόνο με λόγια αλλά και με πράξεις, κάνοντας τους έτσι να επιθυμούν να επιστρέψουν- αν όχι να μη φύγουν καν. Ίσως τότε, το brain drain να μετατραπεί σε brain gain – μια επαναφορά γνώσης, εμπειρίας και προοπτικής στον τόπο που τη χρειάζεται περισσότερο από ποτέ.
Πηγή:https://www.kathimerini.gr/opinion/1049021/oi-dyo-opseis-toy-brain-drain/
Απάντηση