Από το Novi Sad στην Κάλπη -Η πολιτική Χαρτογράφηση του Φοιτητικού Κινήματος στη Σερβία

Από το Νόβι Σαντ στην Κάλπη : Η Πολιτική Χαρτογράφηση του Φοιτητικού Κινήματος στη Σερβία Γράφει ο Γιώργος Καφέντζης Ανάγνωση: 5΄ Το άρθρο γράφτηκε στις 15 Σεπτεμβρίου 2026 και αποτυπώνει τα δεδομένα εκείνης της περιόδου. Το Πολιτικό Τοπίο στη Σερβία: Το Καθεστώς Βούτσιτς και η Θεσμική Διάβρωση Για να κατανοήσει κανείς τη δυναμική του φοιτητικού κινήματος στη Σερβία, οφείλει να αναλύσει το πολιτικό σύστημα μέσα στο οποίο γεννήθηκε. Η Σερβία τα τελευταία χρόνια βιώνει την εδραίωση ενός υβριδικού καθεστώτος υπό τον Αλεξάνταρ Βούτσιτς και το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα (SNS).. Πρόκειται για ένα μοντέλο διακυβέρνησης που χαρακτηρίζεται από κυβερνητική επιρροή στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, αξιοποίηση του δημόσιου τομέα μέσω πελατειακών δικτύων και αποδυνάμωση των θεσμικών αντιβάρων. Η αντιπολίτευση στη Σερβία παρέμενε για χρόνια κατακερματισμένη, αντιμετωπίζοντας δυσκολίες στη διαμόρφωση μιας πειστικής εναλλακτικής πρότασης εξουσίας και στην προσέγγιση των νεότερων κοινωνικών στρωμάτων. Παράλληλα, οι καταγγελίες για αδιαφάνεια σε μεγάλα έργα υποδομής, στα οποία συμμετείχαν και ξένες επιχειρήσεις, ενίσχυσαν τη δυσπιστία απέναντι στις σχέσεις πολιτικής και επιχειρηματικής εξουσίας. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η κρατική ανεπάρκεια αντιμετωπίστηκε από τους διαδηλωτές ως σύμπτωμα ενός ευρύτερου συστήματος διακυβέρνησης. Η Τραγωδία του Νόβι Σαντ και η Μετάβαση από την Οργή στην Πολιτική Συγκρότηση Η κατάρρευση του στεγάστρου της εισόδου στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, την 1η Νοεμβρίου 2024, λειτούργησε ως σημείο καμπής. Ο συνολικός απολογισμός έφτασε τους 16 νεκρούς, καθώς δύο από τους τραυματίες κατέληξαν τους επόμενους μήνες. Ο σταθμός είχε ανακαινιστεί πρόσφατα, γεγονός που έφερε στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης τις καταγγελίες για διαφθορά, πλημμελή έλεγχο και αμέλεια των αρμόδιων φορέων. Η κοινωνική έκρηξη που ακολούθησε απέκτησε οργανωμένη έκφραση μέσα από το κίνημα «Φοιτητές σε αποκλεισμό» (Studenti u blokadi). Φοιτητές στο Βελιγράδι, στο Νόβι Σαντ και σε άλλα πανεπιστημιακά κέντρα οργάνωσαν συνελεύσεις, προχώρησαν σε καταλήψεις σχολών και απέκλεισαν κομβικές υποδομές, απαιτώντας διαφάνεια και λογοδοσία. Στα αρχικά τους αιτήματα περιλαμβάνονταν η δημοσιοποίηση ολόκληρου του φακέλου ανακαίνισης του σταθμού, η διερεύνηση επιθέσεων εναντίον φοιτητών και καθηγητών, η παύση διώξεων διαδηλωτών και η αύξηση της χρηματοδότησης της ανώτατης εκπαίδευσης κατά 20%. Οι παραιτήσεις κυβερνητικών στελεχών δεν εκτόνωσαν την κρίση ούτε ικανοποίησαν τα αιτήματα του κινήματος. Στις 5 Μαΐου 2025, οι φοιτητές ζήτησαν πρόωρες βουλευτικές εκλογές και κάλεσαν τους πολίτες να υποστηρίξουν μια εκλογική λίστα που θα απολάμβανε την εμπιστοσύνη τους. Η μετάβαση από τη διαμαρτυρία στη θεσμική διεκδίκηση απέκτησε συγκεκριμένη μορφή με τη συγκρότηση της ομάδας πολιτών «Φοιτητική Λίστα – Οι Φοιτητές Νικούν» (Studentska lista – Studenti pobeđuju), η οποία κατέθεσε το ψηφοδέλτιό της στις 14 Σεπτεμβρίου 2026. Φοιτητές, Μπλόκα, Ντέγιαν Μποντιρόγκα Στο επίκεντρο των διεκδικήσεων του κινήματος βρίσκονται η διαφάνεια στα δημόσια έργα, η απόδοση ευθυνών, η προστασία των δημοκρατικών ελευθεριών και η ενίσχυση της δημόσιας τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Πρόκειται για αιτήματα που συνδέουν την τραγωδία του Νόβι Σαντ με το ευρύτερο ζήτημα της λειτουργίας των θεσμών και της εμπιστοσύνης των πολιτών προς αυτούς. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον στη συγκρότηση της Λίστας παρουσιάζει η συμμετοχή του Ντέγιαν Μποντιρόγκα, ο οποίος περιλαμβάνεται στο ψηφοδέλτιο των 250 υποψηφίων. Ο Μποντιρόγκα αποτελεί έναν ζωντανό θρύλο του ευρωπαϊκού μπάσκετ, μια εμβληματική μορφή στην ιστορία του Παναθηναϊκού και έναν αθλητή που σφράγισε μια ολόκληρη εποχή. Η σύνδεσή του με την αποφασιστικότητα και το αθλητικό ήθος προσδίδει συμβολικό βάρος στη συμμετοχή του. Ως προσωπικότητα ευρείας αναγνωρισιμότητας, μπορεί να βοηθήσει το φοιτητικό εγχείρημα να ξεπεράσει τα όρια της νεανικής διαμαρτυρίας και να απευθυνθεί σε ευρύτερα κοινωνικά στρώματα. Το κατά πόσο αυτή η αναγνωρισιμότητα θα μεταφραστεί σε εκλογική υποστήριξη παραμένει ανοιχτό. Συγκριτική Ανάλυση: Νόβι Σαντ και Τέμπη Η παράλληλη εξέταση της σερβικής και της ελληνικής περίπτωσης αναδεικνύει σημαντικές ομοιότητες αλλά και μια ουσιαστική πολιτική διαφορά . Στην Ελλάδα, η σιδηροδρομική τραγωδία των Τεμπών συμπύκνωσε τη συλλογική τραυματική εμπειρία μιας κοινωνίας που θέτει επιτακτικά ερωτήματα για την ασφάλεια των δημόσιων υποδομών, την κρατική ευθύνη και τη λογοδοσία. Παρά τη μαζικότητα των κινητοποιήσεων, δεν διαμορφώθηκε μια αντίστοιχη αυτόνομη φοιτητική εκλογική λίστα. Η διαφορά αυτή θέτει ερωτήματα για τον ρόλο των κομματικών νεολαιών στον ελληνικό φοιτητικό συνδικαλισμό, τις διαφορετικές σχέσεις των κινημάτων με την πολιτική εκπροσώπηση και την ιδιαίτερη θέση των συλλόγων συγγενών στη διεκδίκηση δικαιοσύνης. Οι παράγοντες αυτοί αποτελούν πεδία διερεύνησης και δεν αρκούν, από μόνοι τους, ως οριστική εξήγηση της διαφορετικής εξέλιξης των δύο περιπτώσεων. Στη Σερβία, οι φοιτητές επέλεξαν να συνδέσουν την πίεση του δρόμου με την αυτόνομη εκλογική παρέμβαση. Η επιλογή αυτή εκφράζει την εκτίμησή τους ότι η ικανοποίηση των αιτημάτων τους απαιτεί αλλαγές και στο επίπεδο της πολιτικής εξουσίας. Δεν εγκατέλειψαν τη διεκδίκηση λογοδοσίας· επιχείρησαν να της δώσουν και κοινοβουλευτική έκφραση. Η Κάλυψη από τα Ελληνικά ΜΜΕ και η Σημασία του Εγχειρήματος Οι εξελίξεις στη Σερβία έχουν καλυφθεί από ελληνικά Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης. Η κατάθεση του φοιτητικού ψηφοδελτίου και η συμμετοχή του Ντέγιαν Μποντιρόγκα παρουσιάστηκαν, μεταξύ άλλων, από τη Ναυτεμπορική και την Εφημερίδα των Συντακτών ήδη στις 14 Σεπτεμβρίου 2026. Η πορεία της Φοιτητικής Λίστας προς τις κάλπες αποτελεί ένα ζωντανό εργαστήριο πολιτικής αλλαγής στα Βαλκάνια. Αναδεικνύει τη δυνατότητα της νεανικής αμφισβήτησης, όταν συνδυάζεται με στρατηγική οργάνωση, να εξελιχθεί σε υπολογίσιμη πολιτική δύναμη. Η εκλογική της απήχηση και η ικανότητά της να μετατρέψει τα αιτήματα σε θεσμικές αλλαγές παραμένουν ανοιχτά ζητήματα. Η ίδια η απόφαση συμμετοχής, όμως, έχει ήδη διευρύνει το πεδίο της αντιπαράθεσης με την εξουσία του Βούτσιτς.

Περί της κεντροαριστεράς ο λόγος. Όρια, προκλήσεις, ευκαιρίες

Περί της κεντροαριστεράς ο λόγος. Όρια, προκλήσεις, ευκαιρίες. Γράφει ο Γιώργος Καφεντζής Χρόνος Ανάγνωσης: 3 λεπτά Η έμπνευση για το παρόν άρθρο προέκυψε από συζήτηση με τον καθηγητή Δημόσιας Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου, Χάρη Αθανασιάδη, γύρω από τη ρευστότητα του σύγχρονου πολιτικού σκηνικού και τις ανακατατάξεις στον χώρο της κεντροαριστεράς, τον οποίο ευχαριστώ θερμά για τα γόνιμα ερεθίσματα και τις παρατηρήσεις του. Το πολιτικό σκηνικό βρίσκεται σε φάση παρατεταμένης και εντεινόμενης ρευστότητας, πρωτίστως στο φάσμα της κεντροαριστεράς αλλά και της άκρας δεξιάς. Από τα νέα εγχειρήματα ξεχωρίζουν η πιθανή επάνοδος του Τσίπρα, η εξίσου πιθανή κίνηση Καρυστιανού και το αναμενόμενο κόμμα Σαμαρά. Από τα παλαιά το μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η επίμονη στασιμότητα του ΠΑΣΟΚ. Στο ήδη ρευστό πολιτικό σκηνικό προστίθεται και το ενδεχόμενο ίδρυσης κόμματος από τον Αντώνη Σαμαρά, το οποίο, εφόσον υλοποιηθεί, θα συνιστά ευθεία αμφισβήτηση της πολιτικής και ιδεολογικής ηγεμονίας του Κυριάκου Μητσοτάκη στον χώρο της δεξιάς. Ένα τέτοιο εγχείρημα δύσκολα μπορεί να διεκδικήσει κυβερνητική προοπτική, μπορεί όμως να προκαλέσει ουσιαστική φθορά στη Νέα Δημοκρατία, αποσπώντας ψηφοφόρους που αποδοκιμάζουν τον τεχνοκρατικό και κεντρώο προσανατολισμό της σημερινής ηγεσίας. Η απήχησή του θα εξαρτηθεί λιγότερο από τη συγκρότηση ενός συνεκτικού προγράμματος και περισσότερο από το αν θα καταφέρει να κεφαλαιοποιήσει τη συσσωρευμένη δυσαρέσκεια για ζητήματα θεσμών, διαφάνειας και κοινωνικών ανισοτήτων, μετατρέποντάς την σε πολιτική πίεση προς το Μαξίμου. Η είσοδος της Καρυστιανού στην πολιτική σκηνή διαθέτει, αν πιστέψουμε τις δημοσκοπήσεις, σημαντική προοπτική. Είναι αλήθεια πως εδράζεται σε ένα υπαρκτό κοινωνικό συναίσθημα: την κόπωση από το παραδοσιακό πολιτικό προσωπικό, την απαίτηση για ηθική ανανέωση και την αναζήτηση κάποιας απροσδιόριστης “αυθεντικής” εκπροσώπησης. Ωστόσο, το μήνυμά του παραμένει ακόμη θολό ενώ η δυνατότητα στελέχωσης και πολιτικής συγκρότησης είναι αβέβαιη. Σε κάθε περίπτωση τα προσωποκεντρικά εγχειρήματα που δεν πλαισιώνονται από άτομα με πολιτική επάρκεια, κοινωνική γείωση και θεσμική εμπειρία, δύσκολα αντέχουν στον χρόνο. Προς το παρόν, η Καρυστιανού ευνοείται από την πολιτική ασάφεια. Όσο η ιδεολογική ταυτότητα της παραμένει θολή, λειτουργεί ως «δοχείο προσδοκιών» για ετερόκλητα ακροατήρια. Σε αυτή την περίπτωση, ο χρόνος λειτουργεί υπέρ της: όσο πιο κοντά στις εκλογές ιδρύσει κόμμα, τόσο μεγαλύτερο ποσοστό μπορεί να αποσπάσει, αξιοποιώντας το ηθικό πλεονέκτημα που απόκτησε ως το πρόσωπο των Τεμπών. Αντιθέτως, όσο ξεκαθαρίζει το ιδεολογικό της στίγμα (υπάρχουν ενδείξεις για δεξιά απόκλιση), τόσο αναπόφευκτα θα αρχίσει να χάνει πόντους, καθώς θα αποστασιοποιούνται τμήματα του κεντροαριστερού ακροατηρίου που είχαν προβάλει πάνω της διαφορετικές προσδοκίες. Ανάμεσα στον Τσίπρα και στην Καρυστιανού, το ΠΑΣΟΚ κινδυνεύει από οριστική καθήλωση. Παρά τις προσπάθειες ανασύνταξης που έκανε όσο ο ΣΥΡΙΖΑ εξαερωνόταν, η εκλογική του επιρροή παρέμεινε στη ζώνη του 12%. Με τέτοιο ποσοστό εξασφαλίζει την πολιτική επιβίωση, αλλά όχι τον ηγεμονικό ρόλο στον χώρο της κεντροαριστεράς. Η αδυναμία του να εκφράσει πειστικά μια σύγχρονη σοσιαλδημοκρατία το καθιστά ευάλωτο στις πρωτοβουλίες Τσίπρα και Καρυστιανού. Ιδιαιτέρως του Αλέξη Τσίπρα, το κόμμα του οποίου, εάν ιδρυθεί, είναι πολύ πιθανό πως θα αφομοιώσει τα κόμματα που προήλθαν από τον παλιό ενιαίο ΣΥΡΙΖΑ (Πλεύση Ελευθερίας, Κίνημα Δημοκρατίας, Νέα Αριστερά και τον εναπομείναντα ΣΥΡΙΖΑ), αλλά θα τραβήξει ενδεχομένως και ψηφοφόρους του ΠΑΣΟΚ. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν θα προσπεράσει δημοσκοπικά το ΠΑΣΟΚ, αν δηλαδή καταστεί αυτό ο κεντρικός πόλος που θα υποδεχθεί την δυσαρέσκεια των πολιτών από τη διαφθορά, την ακρίβεια και την ατιμωρησία. Η απάντηση θα εξαρτηθεί κυρίως από δυο παράγοντες, κανένας από τους οποίους δεν εξαρτάται από το ίδιο το ΠΑΣΟΚ. Ο πρώτος και πιο σημαντικός είναι η δυναμική της Καρυστιανού. Αν παραμείνει στα τωρινά δημοσκοπικά όταν ξεκαθαρίσει ο ιδεολογικός της προσανατολισμός. Ο δεύτερος από τον ίδιο τον Τσίπρα. Αν καταφέρει να πείσει πως δεν αφήνεται σε μια απλή κεντρώα ολίσθηση αλλά φέρνει μια νέα πολιτική πρόταση που απαντάει στις κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες. Εν κατακλείδι, ο χώρος της κεντροαριστεράς βρίσκεται μπροστά σε ένα ευρύ φάσμα ενδεχομένων. Η πολυδιάσπαση είναι κρίση για τον χώρο και ταυτόχρονα ευκαιρία για τους νέους παίκτες. Κάποιοι από αυτούς ίσως ξεχωρίσουν, αλλά χωρίς σαφή ιδεολογικό στίγμα, αξιόπιστο πολιτικό προσωπικό και πειστικό αφήγημα εξουσίας, μάλλον θα αποδειχθούν παροδικά φαινόμενα.

Η εθνική μας αυταπάτη

Γράφει ο Γιώργος Καφεντζής Κάθε φορά που η δημόσια συζήτηση αναζωπυρώνεται γύρω από τη βία, το έγκλημα ή τη διαφθορά, επιστρέφει με αξιωματική βεβαιότητα ένα γνώριμο επιχείρημα: «Μας αλλοιώνουν οι ξένοι». Οι άλλοι φταίνε — οι «λάθρο», οι «παρείσακτοι», εκείνοι που, κατά φαντασίαν, νοθεύουν τον ελληνικό πολιτισμό. Κι όμως, όσο περισσότερο κοιτάζει κανείς τη σύγχρονη ελληνική κοινωνία, τόσο δυσκολότερα εντοπίζει αυτόν τον «πολιτισμό» που δήθεν κινδυνεύει. Η Κρήτη, για παράδειγμα, μια γη υπερήφανη, ευλογημένη και βαθιά παραδοσιακή, βρίσκεται εκ νέου στο επίκεντρο της συζήτησης μετά την αποτρόπαιη δολοφονία στα Βορίζια. Έγκλημα που δεν προέκυψε από πολιτισμική «εισβολή», αλλά από μια νοοτροπία εσωτερικευμένη: εκείνη που θεωρεί πως η ζωή, η τιμή και η αξιοπρέπεια αποτελούν προσωπική υπόθεση, την οποία ο καθένας υπερασπίζεται με το όπλο στο χέρι. Κάτω από το πέπλο της λεγόμενης «κρητικής λεβεντιάς» υποβόσκει μια λανθάνουσα παιδεία, που δεν έχει ως μέτρο την ευθύνη και τον αυτοπεριορισμό, αλλά την τοπική αυθεντία και την επίδειξη δύναμης. Στη Χαλκίδα, η δολοφονία νεαρού για οπαδικούς λόγους, από μέλη Εγκληματικής Οργάνωσης με όνομα και επίθετο, δεν αποτελεί εξαίρεση αλλά συνέχεια. Ονόματα όπως του Άλκη Καμπανού, του Μιχάλη Φιλόπουλου και του Μιχάλη Κατσουρή έχουν ήδη χαραχθεί στη μνήμη μιας κοινωνίας που επιμένει να διαχωρίζει τη βία σε «οπαδική», «τοπική» ή «συγκυριακή», αρνούμενη να τη δει ως καθρέφτη του εαυτού της. Κάθε φορά που κάποιος δολοφονεί για τα χρώματα μιας ομάδας, η κοινωνία απλώς παρακολουθεί – και ύστερα «σοκάρεται». Αξίζει δε να υπενθυμιστεί ότι η ανεξέλεγκτη — αλλά απολύτως γνωστή στις αρχές — είσοδος των Κροατών χούλιγκαν στη χώρα, που οδήγησε στην αιματηρή συμπλοκή με θύμα τον Μιχάλη Κατσουρή, γέννησε ως απάντηση το λεγόμενο gov στα εισιτήρια. Ένα μέτρο που, αντί να λειτουργήσει ως εργαλείο πρόληψης της οπαδικής βίας, λειτουργεί περισσότερο ως μηχανισμός επιτήρησης του γενικού πληθυσμού και του φίλαθλου κοινού. Αντί η Πολιτεία να ελέγξει εκείνους που πραγματικά δρουν στο περιθώριο, προτίμησε να επιτηρεί εκείνους που βρίσκονται στις εξέδρες. Η λεγόμενη Greek Mafia — της οποίας η πρόσφατη δολοφονία μέλους της αποτελεί το νεότερο επεισόδιο — δεν συνιστά ξένη παρασιτική δύναμη. Είναι οργανικό προϊόν ενός κράτους που έχει μάθει να λειτουργεί με υπόγειες συνεννοήσεις, με «γνωριμίες», με άτυπες ασυλίες και επιλεκτικές ευαισθησίες. Μια μαφία που δεν έρχεται απέξω, αλλά αναπαράγεται εκ των έσω: στα γραφεία, στις δημόσιες σχέσεις, στα δίκτυα της νύχτας που συνδιαλέγονται άριστα με το φως της ημέρας. Είναι, επομένως, αφελές να πιστεύει κανείς πως κάποιος άλλος αλλοιώνει τον ελληνικό πολιτισμό. Δεν χρειάζεται εξωτερική παρέμβαση για να συντελεστεί η αλλοίωση. Αρκούν η καθημερινή ανοχή, η παιδαγωγική αμέλεια και η απουσία πολιτικής βούλησης. Όλα αυτά συνθέτουν τη βαθύτερη πληγή του τόπου: την εθνική του αυταπάτη.

Η Ολυμπία ως διπλωματικός τόπος και η Ηλεία στο σταυροδρόμι της επιστήμης, της ιστορίας και της οικολογίας

Γράφει ο Γιώργος Καφεντζής Είναι παράδοξο –αν όχι οξύμωρο– το ότι η Αρχαία Ολυμπία, τόπος με οικουμενικό συμβολισμό, παραμένει εκτός του ακαδημαϊκού χάρτη της Ελλάδας. Είναι ακόμη πιο ανησυχητικό το ότι η Λίμνη Καϊάφα, ένας από τους σημαντικότερους υδροβιότοπους και ιαματικούς τόπους της Νότιας Ευρώπης, παραμένει ανεκμετάλλευτη, εγκλωβισμένη σε ένα καθεστώς διοικητικής αδράνειας και αναξιοποίητης φυσικής υπεραξίας. Ως φοιτητής Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας, θεωρώ ότι οι δύο αυτές περιοχές δεν πρέπει απλώς να διασωθούν ή να αναδειχθούν, αλλά να καταστούν κεντρικοί πυλώνες ενός νέου, βιώσιμου και δίκαιου αναπτυξιακού μοντέλου για την Ηλεία. Όχι με πυροτεχνήματα και αποσπασματικές παρεμβάσεις, αλλά με στρατηγικό σχεδιασμό, διεθνή προσανατολισμό και διαγενεακή δικαιοσύνη. Η πρόταση που καταθέτω στους θεσμικούς φορείς της Ηλείας, της Περιφέρειας και του Κράτους περιλαμβάνει: Η Ολυμπία, με την ιστορική της σχέση με την Εκεχειρία, μπορεί να γίνει ένας τόπος ήπιας διπλωματίας, ειρηνικού διαλόγου και πολιτισμικής ανταλλαγής. Μπορεί να μιλήσει ξανά στον κόσμο με τη γλώσσα της ειρήνης και της επιστήμης. Και η Ηλεία μπορεί να πάψει να είναι ο «παραμελημένος νομός» και να γίνει παράδειγμα πολιτιστικά βιώσιμης περιφερειακής ανάπτυξης. Το μέλλον δεν θα περιμένει – και η νέα γενιά δεν σκοπεύει να μείνει θεατής.                                                                                                    Ηλεία, Ιούνιος 2025

Η οργουελική πρόκληση του Προσωπικού Αριθμού

Γράφει ο Γιώργος Καφεντζής Η ανακοίνωση των κυβερνητικών εκπροσώπων για τον υποχρεωτικό Προσωπικό Αριθμό, ο οποίος θα αντικαταστήσει άμεσα αριθμούς όπως ο ΑΜΚΑ και το ΑΦΜ, με μια πρώτη ματιά δείχνει σαν μια λύση στο βαθύ, περίπλοκο και μακροχρόνιο πρόβλημα της γραφειοκρατίας. Τουλάχιστον έτσι ευαγγελίζεται η κυβέρνηση.  Σε μια δεύτερη, περισσότερο Οργουελική,  ανάγνωση όμως, θα ήταν εξαιρετικά ενδιαφέρον να ασχοληθούν νομικοί, πολιτικοί επιστήμονες, κοινωνιολόγοι για τους κινδύνους που ελλοχεύει  ένα τέτοιο μέτρο. Θα μπορέσει μακροπρόθεσμα να αποτελέσει ένα αντικοινωνικό, αντιδημοκρατικό μέσο αποκλεισμού των αντιφρονούντων της εκάστοτε επικρατούσας τάξης/ιδεολογιας ; Με κυρώσεις, αποκλεισμούς από δημόσιες υπηρεσίες, αγαθά και δικαιώματα. Κρίνοντας άλλωστε από το γενικότερο παγκόσμιο κλίμα στην μεταδημοκρατική περίοδο που ζούμε ,τα πράγματα μόνο ευοίωνα δεν προβλέπονται. Ο Βασίλης είχε τραγουδήσει: «Το νούμερό μου είναι σ’ όλα τα χαρτιά Ταυτότητα λεφτά κλειδιά και άδεια»