«Η Σιωπή της Δημοκρατίας»

Του Κωνσταντίνου Δ. Κούκη Η ορκωμοσία του Ντόναλντ Τραμπ, με τον αέρα της απειλής και την αίσθηση ότι κάτι σκοτεινό επανέρχεται, θυμίζει έντονα την ατμόσφαιρα της ταινίας Η Σιωπή των Αμνών (από όπου εμπνεύστηκα τον τίτλο). Εκεί, οι αμνοί είναι καταδικασμένοι στη σιωπή τους, μπροστά στη φρίκη του Χάνιμπαλ Λέκτερ – και κάτι παρόμοιο φαίνεται να συμβαίνει με τη δημοκρατία, η οποία, αντί να αντιδράσει δυναμικά, σιωπά μπροστά στην ακροδεξιά άνοδο και την πολιτική τρομοκρατία που ενσαρκώνει ο Τραμπ. Όπως οι αμνοί που περιμένουν τη μοίρα τους, έτσι και η κοινωνία δείχνει ακινητοποιημένη, παρακολουθώντας την κατρακύλα χωρίς αντίσταση. Σήμερα, 20 Ιανουαρίου 2025, ο Ντόναλντ Τραμπ ορκίστηκε για δεύτερη φορά Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, σηματοδοτώντας μια ιστορική και εξαιρετικά ανησυχητική καμπή για την αμερικανική, αλλά και τη διεθνή πολιτική σκηνή. Η επιστροφή του Τραμπ στην εξουσία, με μια ορκωμοσία που περισσότερο έμοιαζε με λαϊκιστική παράσταση παρά με δημοκρατικό τελετουργικό, επαναφέρει στην πρώτη γραμμή μια ατζέντα βασισμένη στον διχασμό, τον εθνικισμό, τον ρατσισμό και τη διάβρωση των θεσμών. Ένας άκρως Διχαστικός Λόγος Η ομιλία του Τραμπ κατά την ορκωμοσία του θύμιζε περισσότερο προεκλογική συγκέντρωση παρά επίσημη εκδήλωση. Με φράσεις όπως «η χρυσή εποχή της Αμερικής ξεκινά τώρα» και «η δύναμη επιστρέφει στον λαό», υποσχέθηκε να συνεχίσει την πολεμική του ενάντια στη «διεφθαρμένη ελίτ», ξεχνώντας φυσικά ότι το μεγαλύτερο μέρος αυτής ήταν καλεσμένο στην ορκωμοσία, αναπαράγοντας τη ρητορική που είχε χρησιμοποιήσει κατά την πρώτη του θητεία. Αυτός ο διχαστικός λόγος, γεμάτος υπονοούμενα για «εχθρούς» του λαού, είτε αυτοί είναι οι πολιτικοί του αντίπαλοι, είτε οι μειονότητες που συχνά στοχοποιεί, αποτελεί αναμφισβήτητα έναν κίνδυνο για τη δημοκρατία. Προεκτείνοντας την ιδεολογία του «Πρώτα η Αμερική», ο Τραμπ υποσχέθηκε ακόμα πιο αυστηρούς περιορισμούς στη μετανάστευση, τη δημιουργία νέων τειχών – κυριολεκτικών και μεταφορικών – και την επιστροφή της χώρας σε μια απομονωτική πολιτική που υπονομεύει τη διεθνή συνεργασία. Η Σκιά -που μέλλει να εξελιχθεί σε φάντασμα- της Ακροδεξιάς Η άνοδος του Τραμπ δεν είναι ένα μεμονωμένο αμερικανικό φαινόμενο. Πρόκειται για την πιο ορατή έκφραση μιας γενικευμένης ανόδου της ακροδεξιάς, η οποία αξιοποιεί την απογοήτευση και τον θυμό των πολιτών απέναντι στην παγκοσμιοποίηση και τις ανισότητες. Στην Ευρώπη, κόμματα όπως το AfD στη Γερμανία, η Λέγκα στην Ιταλία και ο Εθνικός Συναγερμός στη Γαλλία κερδίζουν έδαφος, με ρητορική παρόμοια με αυτήν του Τραμπ: εθνικιστική, αντιμεταναστευτική και αντιδημοκρατική. Η επιστροφή του Τραμπ, με νέο σύμμαχο τον πλουσιότερο και πιο επικίνδυνο άνθρωπο στον πλανήτη, Elon Musk, ενθαρρύνει και προωθεί τον κόσμο προς αυτές τις δυνάμεις, προβάλλοντας τες ως τις μόνες λύσεις, ως αξιολογες και ως λογικές. Η επιτυχία του λειτουργεί ως απόδειξη ότι η ακροδεξιά μπορεί όχι μόνο να διεκδικήσει αλλά και να ανακτήσει την εξουσία, παρά τα σκάνδαλα, τις αποτυχίες και τη σφοδρή κριτική. Οι συνέπειες αυτής της εξέλιξης είναι δυσοίωνες. Όπως μας έχει διδάξει η ιστορία, η άνοδος τέτοιων ηγεσιών συνοδεύεται από την υπονόμευση των θεσμών, την πόλωση και τη βία, και όλοι θυμόμαστε τι συνέβη την τελευταία φορά που η ακροδεξιά «κάλπαζε» στην Ευρώπη… Παρόλα αυτά, αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς με τους εαυτούς μας, πρέπει να παραδεχθούμε πως η άνοδος της Ακροδεξιάς δεν είναι ένα τυχαίο ή μεμονωμένο φαινόμενο, ούτε ήρθε από μόνη της. Είναι το αποτέλεσμα δεκαετιών αδιαφορίας απέναντι στις κοινωνικές ανισότητες, την αποδόμηση των δημόσιων δομών και τη διάρρηξη της εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς. Η παγκοσμιοποίηση δημιούργησε κερδισμένους και χαμένους, με τους δεύτερους να βρίσκουν καταφύγιο στη ρητορική του φόβου και της απλούστευσης που προσφέρει η Ακροδεξιά. Τα παραδοσιακά κόμματα, αδυνατώντας να προτείνουν λύσεις με όραμα και αξιώσεις, συχνά συνέβαλαν στη νομιμοποίηση του λόγου της, ενσωματώνοντας μέρη της ατζέντας της. Όσο οι κοινωνίες παραμένουν εγκλωβισμένες σε αυτή την αδυναμία να φανταστούν και να διεκδικήσουν εναλλακτικές, τόσο πιο βαθιά θα διεισδύει η Ακροδεξιά στις ζωές μας, υπονομεύοντας τις αξίες της δημοκρατίας και της ισότητας. Οι διεθνείς συνέπειες… Η διεθνής διάσταση της επιστροφής του Τραμπ είναι εξίσου ανησυχητική. Ο Τραμπ έχει αποδείξει ότι δεν θεωρεί τη διεθνή συνεργασία προτεραιότητα. Η αποχώρηση από συμφωνίες, όπως η Συμφωνία του Παρισιού για το Κλίμα και η υπονόμευση διεθνών οργανισμών, όπως ο ΟΗΕ και το ΝΑΤΟ κατά την πρώτη του θητεία, δείχνουν πώς αντιλαμβάνεται τη διεθνή πολιτική: ως ένα παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος, όπου κερδίζει μόνο ο ισχυρότερος. Με τις ΗΠΑ να επιστρέφουν σε μια τέτοια στάση, η παγκόσμια κοινότητα κινδυνεύει να χάσει την ελάχιστη συνοχή που απαιτείται για την αντιμετώπιση κρίσιμων ζητημάτων, όπως η κλιματική αλλαγή, οι γεωπολιτικές εντάσεις και οι οικονομικές ανισότητες. Μια Προειδοποίηση που μας αφορά Όλους Η ορκωμοσία του Ντόναλντ Τραμπ δεν είναι απλώς η επιστροφή ενός αμφιλεγόμενου πολιτικού. Είναι η απόδειξη ότι η ακροδεξιά μπορεί να ανακάμψει, να εκμεταλλευτεί την οργή και τον φόβο, και να θέσει σε κίνδυνο τις δημοκρατικές αξίες. Είναι μια προειδοποίηση για τις δημοκρατικές δυνάμεις, όχι μόνο στις ΗΠΑ αλλά και παγκοσμίως: εάν δεν αντιμετωπιστούν (που δεν θα αντιμετωπιστούν) οι βαθύτερες αιτίες της ανισότητας, του διχασμού και της δυσπιστίας προς τους θεσμούς, ο Τραμπ δεν θα είναι η εξαίρεση – θα είναι ο κανόνας. Η δημοκρατία χρειάζεται τώρα, περισσότερο από ποτέ, υπεράσπιση. Όχι με ημίμετρα και συμβιβασμούς, αλλά με ξεκάθαρη αντίσταση στις ιδεολογίες του φόβου και του μίσους. Διότι, όπως μας έχει διδάξει το παρελθόν, η απραξία απέναντι στην άνοδο της ακροδεξιάς κοστίζει ακριβά. Αντί επιλόγου… Ο αμφιλεγόμενος από πολλούς Σλοβάκος Φιλόσοφος και Στοχαστής Σλάβοϊ Ζίζεκ, σε συνέντευξή του στο Channel 4 το 2016, είχε δηλώσει ότι η εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ θα μπορούσε να λειτουργήσει ως «ένα είδος μεγάλης αφύπνισης», αναγκάζοντας τα πολιτικά κόμματα να επανεξετάσουν τις θέσεις τους. Υποστήριζε ότι ο πραγματικός κίνδυνος τότε ήταν η Χίλαρι Κλίντον, την οποία χαρακτήρισε ως εκφραστή ενός «διευρυμένου κατεστημένου» που στερείται αυθεντικότητας και συνοχής. Για τον Ζίζεκ, η άνοδος του Τραμπ αποτελούσε μια ευκαιρία να αναδειχθούν οι αντιφάσεις του πολιτικού συστήματος, δημιουργώντας χώρο για ριζικές αλλαγές. Προσωπικά δεν ξέρω αν με βρίσκει εντελώς σύμφωνο η παραπάνω θέση, πάντως αναμφίβολα οι συνθήκες είναι αρκετά διαφορετικές, ίσως πιο κοντά στα λόγια του Ζίζεκ. Μακάρι να επιβεβαιωθεί…  

Η Υπόθεση της Ahoo Daryaei

Η Ahoo Daryaei μία φοιτήτρια στο Ιράν αποφάσισε να μείνει με τα εσώρουχα ως ένδειξη διαμαρτυρίας στο Ιρανικό αλλά και σε κάθε καθεστώς που δεν αναγνωρίζει στην γυναίκα ούτε τα ανθρώπινα ακόμη δικαιώματά της . Η κοπέλα βρέθηκε αντιμέτωπη με μέλη της παραστρατιωτικής οργάνωσης Basij , κοινώς την αστυνομία ηθών του Ισλαμικού Πανεπιστημίου Αζάντ της Τεχεράνης , τα οποία αφού την επέπληξαν τονίζοντας πως φοράει το hijab με λανθασμένο τρόπο ενήργησαν σκίζοντας της τα ρούχα και τη μαντίλα. Έπειτα,εκείνη αφαιρώντας όποιο ύφασμα της είχε απομείνει έκατσε έξω από το πανεπιστήμιο ως ένδειξη διαμαρτυρίας. Ακολούθησε η βάναυση σύλληψη της κοπέλας , κατά την οποία δέχθηκε σωματική επίθεση που κατέληξε σε σοβαρή αιμορραγία . Η τύχη της έκτοτε αγνοείται . Η πράξη της Ahoo Daryaei πέρα από ηρωική διότι γνωρίζοντας τον κίνδυνο και τις συνέπειες που εγκυμονούσε δεν δείλιασε , έστειλε και μήνυμα ελπίδας καθώς με την ενέργεια της φώναξε τόσο δυνατά ώστε να ακουστεί η φωνή κάθε γυναίκας που μάχεται για τα δικαιώματα της ! Η υποστήριξη των γυναικών στο Ιράν και του αγώνα τους αποτελεί χρέος όλων μας ! Είναι γεγονός πως η πολιτική αυτής της χώρας αντιμετωπίζει τις γυναίκες ως πολίτες δεύτερης κατηγορίας ενώ καθημερινά πέφτουν θύματα οποιασδήποτε μορφής βίας . Ως πότε τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα που θα έπρεπε ήδη να κατέχουν όλοι θα χρειάζονται συλλογικό αγώνα και θυσίες ; Γράφει η Δήμητρα Παπαϊωάννου