Φραγκίσκος: Ο Πάπας που έφερε την Εκκλησία πιο κοντά στον άνθρωπο

Γράφει η Βερονίκη Τριουλίδη Η είδηση του θανάτου του Πάπα Φραγκίσκου την Δευτέρα του Πάσχα, 21 Απριλίου έχει συγκλονίσει την διεθνή κοινότητα και ιδιαίτερα την Καθολική Εκκλησία. Ο Πάπας Φραγκίσκος, κατά κόσμον Χόρχε Μάριο Μπεργκόλιο,  ήταν αναμφίβολα μία από τις πιο ενδιαφέρουσες προσωπικότητες του 21ου αιώνα.  Γεννημένος στις 17 Δεκεμβρίου του 1936 στο Μπουένος Άιρες αποτέλεσε τον πρώτο Πάπα με καταγωγή από την Λατινική Αμερική και τον πρώτο Ιησουίτη Πάπα. Εξελέγη στις 13 Μαρτίου 2013 από το παπικό κονκλάβιο, μετά την παραίτηση του Πάπα Βενέδικτου ΙΣΤ΄ στις 28 Φεβρουαρίου 2013. Ο Πάπας Φραγκίσκος δεν ανέτρεψε το δόγμα της Καθολικής Εκκλησίας, αλλά άλλαξε τον τόνο της. Έφερε την Εκκλησία πιο κοντά στους ανθρώπους και δεν ακολουθήσε την αυταρχική τακτική των προκαθήμενών του. Ήδη από τις πρώτες του εμφανίσεις άφησε το στίγμα του προσπαθώντας να απαλύνει την παπική εξουσία και να την «εξανθρωπίσει». Μάλιστα, επέλεξε να διαμένει στον ξενώνα Domus Sanctae Marthae (Οίκος της Αγίας Μάρθας) παρά στα παπικά διαμερίσματα του Αποστολικού Παλατιού όπου ζούσαν οι προηγούμενοι πάπες, ενώ δεν δίσταζε να μιλάει πιο αυθόρμητα και με χιούμορ. «Είναι υποκρισία να λες ότι είσαι χριστιανός και να διώχνεις έναν πρόσφυγα ή κάποιον που ζητάει βοήθεια, που πεινάει ή διψάει» Χαρακτηρίστηκε από πολλούς ως ο Πάπας των φτωχών και των αποκλεισμένων. Και αυτό δικαίως, γιατί εκτός από την ταπεινή ζωή που ακολουθούσε, ήταν δίπλα και στήριζε εμπράκτως ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Ανέδειξε το προσφυγικό ως κεντρικό ζήτημα της εποχής μας και δεν αρκέστηκε μόνο σε γενικές διακηρύξεις, αλλά προέβη σε συμβολικές ενέργειες. Το πρώτο του ταξίδι ήταν στο νησί Λαμπεντούζα, πύλη εισόδου προσφύγων στην Ευρώπη, καταγγέλοντας την παγκόσμια αδιαφορία για τους ανθρώπους που χάνονται στην αναζήτηση ενός καλύτερου μέλλοντος. Παράλληλα, φιλοξένησε οικογένειες προσφύγων και κατήγγειλε την πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης που αντιμετώπιζε τους πρόσφυγες σαν απλές στατιστικές. Πίεσε για την υιοθέτηση ανθρωπιστικών πολιτικών οι οποίες θα μπορούσαν να καταπολεμήσουν την φτώχεια και τις ένοπλες συγκρούσεις. «Ο Θεός αγαπά όλα τα παιδιά του, όποια κι αν είναι. Και η Εκκλησία πρέπει να κάνει το ίδιο.» Πριν τον Φραγκίσκο, η στάση της Καθολικής Εκκλησίας απέναντι στην ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα ήταν θεσμικά αυστηρή και ιδιαίτερα αποκλειστική, καθώς αντιτασσόταν ακόμα και σε νόμους υπέρ των πολιτικών ενώσεων των ομοφυλόφιλων. Ο Φραγκίσκος ήταν ο πρώτος πάπας που έδειξε μια πιο ανοικτή και μη καταδικαστική στάση προς την ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα, υποστηρίζοντας την νομική προστασία των ομόφυλων ζευγαριών μέσω πολιτικών ενώσεων και οργανώνοντας συναντήσεις με άτομα που ανήκουν στην κοινότητα. Τον Δεκέμβριο του 2023 το Βατικανό εξέδωσε το κείμενο Fiducia Supplicans που επιτρέπει την ευλογία ομόφυλων ζευγαριών από καθολικούς ιερείς, προκαλώντας θύελλα αντιδράσεων, ειδικά από συντηρητικούς επισκόπους, οι οποίοι κατηγορήσαν τον Πάπα ότι αλλοιώνει το δόγμα. Στάση του Πάπα Φραγκίσκου στα οικονομικά και σεξουαλικά σκάνδαλα της Καθολικής Εκκλησίας Ο Φραγκίσκος ανέλαβε ένα Βατικανό με τεράστια προβλήματα οικονομικής διαφάνειας. Ο ίδιος ίδρυσε το 2014 την Γραμματεία για την Οικονομία, φέρνοντας ειδικούς συμβούλους από την κοσμική αγορά, ενώ απέλυσε αξιωματούχους που εμπλέκονταν σε υποθέσεις διαφθοράς. Επιπλέον, καθιέρωσε ισχυρότερους κανόνες ελέγχου στο Βατικανό απαγορεύοντας σε αξιωματούχους να διαχειρίζονται ανώνυμους λογαριασμούς και να επενδύουν σε «ύποπτες» αγορές και δημοσιοποιούσε ετήσιες οικονομικές αναφορές. Τέλος, κλήθηκε να αντιμετωπίσει το μεγαλύτερο σκάνδαλο της Καθολικής Εκκλησίας, την σεξουαλική κακοποίηση ανηλίκων από κληρικούς. Ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του 1980 είχαν εμφανιστεί κάποιες κατηγορίες, ωστόσο η χρόνια και συστηματική συγκάλυψη από ηγετικά στελέχη καθυστερούσε την αποκάλυψη της αλήθειας και έδινε το «πράσινο φως» για την συνέχιση αυτών των αποτρόπαιων πράξεων. «Η Εκκλησία άργησε να αναγνωρίσει το μέγεθος του πόνου και της ζημιάς που προκλήθηκε. Η αμέλεια και η συγκάλυψη είχαν τραγικές συνέπειες.» Από την αρχή της θητείας του, ο Φραγκίσκος αναγνώρισε δημόσια την έκταση του σκανδάλου και χαρακτήρισε αρκετές φορές την κακοποίηση ως «φρικαλεότητα» και «βαθιά ντροπή» για την Εκκλησία. Το 2014 ίδρυσε την Επιτροπή για την Προστασία των Ανηλίκων, ένα ανεξάρτητο όργανο που στόχο είχε την πρόληψη νέων κρουσμάτων κακοποίησης και θεσμοθέτησε την υποχρέωση αναφοράς με το Vos estis lux mundi το 2019. Με το συγκεκριμένο διάταγμα, κάθε επίσκοπος ή ανώτερος κληρικός που αγνοεί ή συγκαλύπτει περιστατικά κακοποίησης μπορεί να ερευνηθεί και να τιμωρηθεί. Ταυτόχρονα, το 2019 κατήργησε το παπικό απόρρητο(pontifical secret) που κάλυπτε τις υποθέσεις κακοποίησης, διευκολύνοντας έτσι τις αρχές να ερευνούν τα εγκλήματα. Επίσης, ταξίδεψε σε διάφορες χώρες για να συναντήσει προσωπικά κάποια από τα θύματα και δίκασε και καθαίρεσε ισχυρά πρόσωπα της Εκκλησίας, όπως τον καρδινάλιο ΜακΚάριγκ στις ΗΠΑ (2019), κάτι που πριν ήταν ανήκουστο. Η παρακαταθήκη του Πάπα Φραγκίσκου Ο Πάπας Φραγκίσκος αφήνει πίσω του μια θητεία που χαρακτηρίστηκε από προσπάθειες ανανέωσης και εξανθρωπισμού της Καθολικής Εκκλησίας αλλά και αναμετρήσεις με τις σκιές του παρελθόντος. Διαμόρφωσε μια Εκκλησία περισσότερο προσανατολισμένη στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια, στη δικαιοσύνη και στην ισότητα, χωρίς ωστόσο να αλλάξει τις βασικές θεολογικές αρχές της. Η ποιμαντική του προσέγγιση στα ζητήματα των προσφύγων, των ΛΟΑΤΚΙ+ πιστών και των θυμάτων κακοποίησης συνιστούν τομές που προκάλεσαν τόσο στήριξη όσο και έντονη αντίδραση. Το έργο του, αν και αμφιλεγόμενο σε ορισμένους τομείς, ανέδειξε τη δυνατότητα της Καθολικής Εκκλησίας να εξελίσσεται, έστω και με αργούς ρυθμούς, εντός των ορίων της παράδοσής της. Σε μια εποχή αβεβαιότητας και ρευστότητας, ο Φραγκίσκος επιχείρησε να καταστήσει την Εκκλησία όχι μόνο θεματοφύλακα της πίστης, αλλά και σημείο αναφοράς για την ελπίδα και τη συμφιλίωση.