Άρθρο 16 και δημόσια πανεπιστήμια. Τέσσερις θέσεις στο πρώτο Debate Town Hall
Γράφει η Θεοδώρα Δίελα.
Το Debate House μας παρουσίασε για πρώτη φορά το Debate Town Hall! Στις 19 Σεπτεμβρίου πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά οργανωμένη δημόσια διαβούλευση υπό την αιγίδα του δήμου Αθηναίων. Η θεματική αφορούσε το μέλλον της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και την αναθεώρηση του Άρθρου 16 του Συντάγματος. Στην αίθουσα του Δημοτικού Συμβουλίου Αθηνών βρέθηκαν 30 πολίτες σε τέσσερις διαφορετικές θέσεις «Υπέρ», «Υπέρ εν μέρει», «Κατά» και «Κατά εν μέρει» απέναντι στο status quo «Μόνο Δημόσια Πανεπιστήμια στην Ελλάδα».
Το Ευ Πολιτεύεσθαι βρέθηκε δίπλα σε αυτό το καινούργιο εγχείρημα ως Community Partner, και εκπροσωπήθηκε από τους ομιλητές Ευαγγελία Καλτσούδα, Κωνσταντίνο Μάριο Ρηγόπουλο και τον Δημήτρη Μυρογιάννη. Ο τελευταίος αναδείχθηκε νικητής του Βραβείου Δημοκρατίας, το Βραβείο Καλύτερου Ομιλητή πήγε στον Γιώργο Παπασταματίου, ενώ το Βραβείο Συνολικής Διάκρισης στον Γιώργο Βουνίδη.
Την έναρξη του debate σήμανε ο Δήμαρχος Αθηνών, Χάρης Δούκας, αφού ξενάγησε τους ομιλητές στον χώρο του Δημαρχείου. Ο ίδιος αναφέρθηκε στην καίρια θέση του Δημοτικού Συμβουλίου, καθώς μέσα από αυτό παίρνονται αποφάσεις για τα πιο μικρά έως τα πιο μεγάλα ζητήματα που αφορούν τους δημότες. Στόχος αποτελεί η διαφάνεια και η λογοδοσία, καθώς, όπως υποστηρίζει, αυτό θα φέρει και την αύξηση της συμμετοχής των πολιτών στα κοινά. Δεν παρέλειψε να τονίσει την έμπρακτη στήριξη του στη Δημόσια Παιδεία και στη νέα γενιά, κάτι που επιδιώκει να φέρνει μπροστά μέσω του αυτοδιοικητικού έργου.
Ο διάλογος μεταξύ των ομιλητών κινήθηκε γύρω από την ευρέως διαδεδομένη άποψη «Μόνο Δημόσια Πανεπιστήμια στην Ελλάδα». Μαζί με την αναθεώρηση του άρθρου 16 αποτελούν ζητήματα που έχουν απασχολήσει έντονα τον δημόσιο διάλογο, καθώς εγείρουν ερωτήματα αναφορικά με την ισότιμη πρόσβαση στην ανώτατη εκπαίδευση, την αυθεντικότητα των μη κρατικών πανεπιστημίων, αλλά και το μέλλον των δημόσιων πανεπιστημίων. Το ελληνικό σύνταγμα μέσω του άρθρου 16 ορίζει πως «η ανώτατη εκπαίδευση παρέχεται αποκλειστικά από ιδρύματα που αποτελούν νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου με πλήρη αυτοδιοίκηση», κατοχυρώνοντας τον δημόσιο χαρακτήρα της ανώτατης εκπαίδευσης. Ωστόσο, τον Μάρτιο του 2024 ψηφίστηκε ο νόμος 5094/2024, όπου εισήγαγε για πρώτη φορά στην Ελλάδα το νομικό πλαίσιο για την ίδρυση μη κρατικών πανεπιστημίων που θα λειτουργούν ως μη κερδοσκοπικά παραρτήματα ξένων πανεπιστημίων. Επομένως, το status quo «Μόνο Δημόσια Πανεπιστήμια στην Ελλάδα» είναι ένα πεδίο αντικρουόμενων επιχειρημάτων, όπου οι τριάντα πολίτες είχαν την ευκαιρία να αναλύσουν στη συνέχεια του Debate Town Hall με προσωπική τους παρέμβαση.
Από την πλευρά «Κατά εν μέρει» στο status quo, η προσέγγιση κινήθηκε ανάμεσα στην ενίσχυση των δημόσιων πανεπιστημίων και στην απαραίτητη ίδρυση μη κρατικών μη κερδοσκοπικών πανεπιστημίων. Δεν ζητά ολοκληρωτική αναδιάρθρωση του άρθρου 16, αλλά μια πιο συμπεριληπτική ερμηνεία. Θέτει ως προϋποθέσεις την αυστηροποίηση του πλαισίου του νέου νόμου, τον μη κερδοσκοπικό χαρακτήρα των ιδρυμάτων, την ισότιμη πρόσβαση τόσο στα κρατικά όσο και στα μη κρατικά ιδρύματα, ενώ θα μπορούσαν να λειτουργούν συμπληρωματικά, ακόμα και μέρος των εσόδων να προσφέρεται για την ενίσχυση των δημοσίων πανεπιστημίων. Στόχοι είναι να παραμείνουν οι επιστήμονες στη χώρα και να επιστρέψουν αρκετοί από όσους έχουν ήδη φύγει. Τα πανεπιστήμια να γίνουν πόλος έλξης για ξένους φοιτητές, κάτι που θα φέρει ανάπτυξη στην οικονομία της χώρας. Παράλληλα, υπογραμμίζει πως η απαγόρευση μη κρατικών πανεπιστημίων δεν θα προστατεύσει τα κρατικά, αλλά περισσότερο στερεί ατομικά θεμελιώδη δικαίωματα για την πρόσβαση στη γνώση και έλλειψη ανάπτυξης της προσωπικότητας του ατόμου. Τέλος, υπενθυμίζουν πως το δίλημμα δεν είναι «Δημόσια ή Ιδιωτικά», αλλά η ποιότητα της εκπαίδευσης που παρέχουν.
Αν και αυτή η πλευρά συγκλίνει με την πλευρά «Υπέρ εν μέρει» στο status quo, οι δύο πλευρές διαφέρουν σε κάτι πολύ βασικό. Η δεύτερη επικεντρώνεται στον πρωταγωνιστικό ρόλο των δημόσιων πανεπιστημίων. Λένε ναι στην έρευνα, ναι στη διεθνοποίηση και την εξωστρέφεια, αλλά κοιτάνε την ανώτατη εκπαίδευση συνολικά και βάζουν ως προτεραιότητα τα Δημόσια Ελληνικά Πανεπιστήμια. Τονίζουν την ανάγκη της πολιτείας για ισχυρά και δωρεάν δημόσια πανεπιστήμια, κάτι που θα μας επιτρέψει μετέπειτα να συζητήσουμε την ίδρυση μη κρατικών μη κερδοσκοπικών ιδρυμάτων που θα συμπορεύονται με τα δημόσια. Χωρίς την ενίσχυση του δημοσίου Πανεπιστημίου ελλοχεύει ο κίνδυνος υποβάθμισης του. Επίσης, πρακτικές όπως η εξέλιξη των κολλεγίων σε μη κρατικά Πανεπιστήμια θα πρέπει να μείνουν εκτός πλαισίου, «η μεταλυκειακή εκπαίδευση δεν μπορεί να συγκριθεί με τα δημόσια πανεπιστήμια». Μάλιστα, επισήμαναν πως δεν θέλουν η Ελλάδα να ακολουθήσει το πρότυπο των Η.Π.Α., όπου νέοι άνθρωποι χρεώνονται χιλιάδες ευρώ σε δάνεια. Δεν πρέπει να επιτραπεί το μέγεθος του πορτοφολιού των γονιών να κρίνει ποιες ευκαιρίες θα έχει κάποιος στην εκπαίδευση.
Από τη δική της πλευρά, η πτέρυγα «Κατά» στο status quo επικεντρώθηκε στην προώθηση της ελληνικής σκέψης και επιχειρηματικότητας. Υποστήριξε την άποψη πως η ίδρυση σοβαρών ιδιωτικών πανεπιστημίων θα αναβαθμίσουν το επίπεδο των δημοσίων. Μιλά για ριζική αλλαγή του άρθρου 16, για την ίδρυση Ιδιωτικών Πανεπιστημίων εύρυθμης λειτουργίας που θα προϋποθέτουν σωματική ακεραιότητα και αξιόλογη κατάσταση υποδομών. Υπογραμμίζει πως τα δημόσια πανεπιστήμια χρηματοδοτήθηκαν ήδη αρκετά καλά τα τελευταία χρόνια χωρίς αποτέλεσμα. Επιζητούν την προσέλκυση ξένων φοιτητών και τη θεμελίωση μιας ανώτατης εκπαίδευσης ανοιχτής και ανταγωνιστικής.
Στην ακριβώς αντίθετη πλευρά οι «Υπέρ» απέναντι στο status quo, υπερασπίζονταν την ανώτατη εκπαίδευση ως δημόσιο αγαθό. Τόνισαν τον κίνδυνο υποβιβασμού των δημόσιων πανεπιστημίων, ειδικά αφού την δεδομένη στιγμή η Ελλάδα έχει μία από τις τελευταίες θέσεις στην χρηματοδότηση με βάση στοιχεία ΑΕΠ στην Ευρωπαϊκή Ένωση, πραγματοποιούνται συγχωνεύσεις και κλείσιμο τμημάτων. Αμφισβήτησαν το επιχείρημα των «Κατά» πως θα λυθεί το φαινόμενο Brain Drain, αφού όπως υποστηρίζουν η πραγματική διαροή Brain Drain είναι στους ανθρώπους που έχουν ολοκληρώσει τις σπουδές τους και βρίσκονται σε μια Ελλάδα με κορεσμένους τους κλάδους τους, δεν βρίσκουν δουλειά και αναγκάζονται να φύγουν στο εξωτερικό. Ακόμα, επισήμαναν πως πέρα από το ζήτημα του κέρδους τίθεται και το ζήτημα του ανταγωνισμού που μπορεί να οδηγήσει ακόμα και στο κλείσιμο ή τη συγχώνευση επαρχιακών τμημάτων που προσφέρουν ζωή και οικονομική ευημερία σε ένα τόπο.
Το πρώτο Debate Town Hall ολοκληρώθηκε επιτυγχάνοντας τον στόχο του και αφήνοντας ένα ουσιαστικό αποτύπωμα. Οι συμμετέχοντες μπήκαν στο κλίμα της καλλιέργειας της κριτικής σκέψης και δημοκρατικού διαλόγου, άκουσαν και σεβάστηκαν διαφορετικές απόψεις, αποδεικνύοντας πως αυτή είναι η ουσία της Δημοκρατίας.
Ολόκληρη η εκδήλωση είναι διαθέσιμη στο επίσημο κανάλι του Debate House στο YouTube!
