Γράφει ο Κωνσταντίνος Κούκης Ο Τζίμι Κάρτερ, ο 39ος Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, έφυγε από τη ζωή στα 100 του χρόνια, αφήνοντας πίσω του μια κληρονομιά γεμάτη αντιφάσεις, μισοτελειωμένες υποσχέσεις και πολιτικές αποφάσεις που πυροδότησαν παγκόσμιες κρίσεις. Παρουσιαζόταν ως ο «πρόεδρος της ειρήνης», αλλά οι επιλογές του έθεσαν τα θεμέλια για μερικές από τις πιο αιματηρές συγκρούσεις του 20ού και 21ου αιώνα. Ας ρίξουμε μια ειλικρινή ματιά στο τι πραγματικά σημαίνει η “κληρονομιά” του Κάρτερ. Η Ιρανική Κρίση: Από τη διπλωματία στην ταπείνωση. Η προεδρία του Τζίμι Κάρτερ σημαδεύτηκε από την Ιρανική Κρίση Ομηρίας (1979-1981), μια από τις μεγαλύτερες διπλωματικές αποτυχίες στην αμερικανική ιστορία. Όταν η ισλαμική επανάσταση του Αγιατολάχ Χομεϊνί ανέτρεψε τον Σάχη—τον οποίο η CIA είχε τοποθετήσει στην εξουσία το 1953—ο Κάρτερ βρέθηκε σε δεινή θέση. Ο Σάχης, ο αυταρχικός του σύμμαχος, βρήκε καταφύγιο στις Ηνωμένες Πολιτείες, προκαλώντας την οργή του ιρανικού λαού. Η κατάσταση ξέφυγε από τον έλεγχο όταν Ιρανοί φοιτητές κατέλαβαν την αμερικανική πρεσβεία στην Τεχεράνη και κράτησαν 52 Αμερικανούς ομήρους για 444 ημέρες. Η απραξία του Κάρτερ, σε συνδυασμό με την καταστροφική επιχείρηση διάσωσης «Επιχείρηση Eagle Claw», που κατέληξε σε φιάσκο με νεκρούς Αμερικανούς στρατιώτες, εξέθεσαν την αμερικανική υπερδύναμη διεθνώς. Ο ίδιος αποδείχθηκε ανίκανος να διαχειριστεί την κρίση, αφήνοντας τους ομήρους να απελευθερωθούν μόνο μετά την ανάληψη της προεδρίας από τον Ρόναλντ Ρίγκαν. Το Αφγανιστάν: Ο σπόρος της τρομοκρατίας. Όμως, αν η Ιρανική Κρίση ήταν μια διπλωματική αποτυχία, οι αποφάσεις του Κάρτερ στο Αφγανιστάν ήταν μια βόμβα με χρονοδιακόπτη. Με στόχο να “χτυπήσει” τη Σοβιετική Ένωση στον Ψυχρό Πόλεμο, η κυβέρνησή του αποφάσισε να χρηματοδοτήσει και να εξοπλίσει τους Μουτζαχεντίν, μια ετερόκλητη ομάδα ισλαμιστών μαχητών που αντιστέκονταν στη σοβιετική εισβολή. Η πολιτική αυτή, γνωστή ως το Δόγμα Κάρτερ, έδωσε τεράστιες στρατιωτικές και οικονομικές ενισχύσεις σε ομάδες που αργότερα αποτέλεσαν τον πυρήνα της Αλ Κάιντα. Ο Οσάμα Μπιν Λάντεν και οι συνεργάτες του, αρχικά σύμμαχοι των ΗΠΑ, βρήκαν μέσω της αμερικανικής χρηματοδότησης τα μέσα για να οικοδομήσουν την τρομοκρατική τους αυτοκρατορία. Οι αποφάσεις αυτές οδήγησαν σε μια μακροχρόνια αστάθεια στην περιοχή, στην ενίσχυση του ριζοσπαστικού ισλαμισμού και, τελικά, στην τραγωδία της 11ης Σεπτεμβρίου. Ο Πινοσέτ και το αμερικανικό άλλοθι. Εκτός από τις αποτυχημένες διπλωματικές και στρατηγικές επιλογές του, ο Κάρτερ απέτυχε και στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, παρόλο που επιδίωκε να παρουσιάζεται ως υπέρμαχός τους. Στη Λατινική Αμερική, η πολιτική του απέναντι στον Αουγκούστο Πινοσέτ, τον δικτάτορα της Χιλής, ήταν τουλάχιστον υποκριτική. Ο Πινοσέτ, γνωστός για τη φρικτή καταστολή του και τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, συνέχιζε να λαμβάνει υποστήριξη από την Ουάσινγκτον. Παρόλο που ο Κάρτερ έκανε κάποιες ρητορικές δηλώσεις υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, δεν προχώρησε ποτέ σε πραγματικές ενέργειες για να περιορίσει τη δράση του δικτάτορα. Αντίθετα, η συνέχιση της αμερικανικής στήριξης προς το καθεστώς του Πινοσέτ έδειξε για άλλη μια φορά ότι οι μεγάλες δηλώσεις του Κάρτερ δεν συνοδεύονταν από ουσιαστικές πράξεις. Η “κληρονομιά” ενός προέδρου. Ο θάνατος του Τζίμι Κάρτερ προσφέρει την ευκαιρία για έναν απολογισμό της πολιτικής του. Ήταν ο άνθρωπος που προσπάθησε να συνδέσει την ηθική με την πολιτική, αλλά απέτυχε να κατανοήσει ότι η ηθική χωρίς στρατηγική μπορεί να οδηγήσει σε τραγωδίες. Οι ενέργειές του, αντί να φέρουν την ειρήνη, προκάλεσαν μεγαλύτερη αστάθεια. Από την ταπείνωση στο Ιράν έως τον οπλισμό της Αλ Κάιντα, η προεδρία του ήταν γεμάτη αποφάσεις που δημιούργησαν περισσότερο χάος από ό,τι σταθερότητα. Ίσως τελικά η μεγαλύτερη ειρωνεία είναι ότι ο «πρόεδρος της ειρήνης» άφησε πίσω του έναν κόσμο πιο επικίνδυνο και διχασμένο.